Krztusiec u dzieci – czym jest?/fot. iStock Krztusiec u dzieci – czym jest?/fot. iStock

Krztusiec u dzieci – czym jest?

Krztusiec jest jedną z groźniejszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Jego charakterystycznym objawem jest napadowy kaszel, który utrudnia oddychanie. Z tego powodu często mylony jest z astmą lub zapaleniem płuc. Nieleczony lub błędnie rozpoznany krztusiec u dzieci może prowadzić do śmierci.

Spis treści:

Krztusiec u dzieci – co to takiego?

Krztusiec, znany także jako koklusz, to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych. Stan zapalny tchawicy i oskrzeli spowodowany jest zakażeniem toksynami wytwarzanymi przez pałeczkę krztuśca Bortedella pertussis. Do zakażenia B. pertussis dochodzi drogą powietrzną podczas bezpośredniego kontaktu z osobą chorą. Wskaźnik podatności na zakażenie jest bardzo wysoki i wynosi ok. 90 proc., przy czym ryzyko jest najwyższe w przypadku kontaktu w pierwszych 2 tygodniach choroby – piszą autorzy artykułu „Krztusiec – od historii do współczesności”. 

Choroba przebiega w trzech fazach:

  • Faza nieżytowa trwa od jednego do dwóch tygodni.
  • Faza napadowa trwa od dwóch do czterech tygodni.
  • Faza zdrowienia może trwać nawet kilka miesięcy.

Przechorowanie krztuśca nie gwarantuje odporności na całe życie, dlatego tak ważne są profilaktyczne szczepienia ochronne. Szczególnie u maleńkich dzieci, u których ta choroba jest zagrożeniem życia. 

Co ważne, krztusiec zazwyczaj występuje u dzieci w wieku od 0 do 4 lat, ale może także atakować dorosłych. Choroba może wystąpić nawet u noworodków, ponieważ rodzimy się, nie mając wrodzonej odporności nabytej od matki.

Jak rozpoznać krztusiec?

Najważniejszym objawem krztuśca jest silny, napadowy kaszel, który wiele osób określa, jako „szczekanie” czy „pianie”. Dochodzą do tego duszności i świsty przy wdychaniu powietrza. 

Krztusiec należy podejrzewać, kiedy napadowy kaszel utrzymuje się ponad 7 dni, a zwłaszcza kiedy nasila się nocą. Krztusiec nie jest jednak łatwo rozpoznać, ponieważ w fazie nieżytowej objawy nie są jednoznaczne. U małych dzieci do złudzenia przypominają infekcję dróg oddechowych: dziecko ma suchy kaszel, niewielki katar i stan podgorączkowy. 

W fazie napadowej dziecko zanosi się kaszlem na jednym wydechu, z trudem i świstem łapie powietrze. Ataki kaszlu są tak silne i męczące, że niekiedy wywołują torsje. 

Złotym standardem laboratoryjnego potwierdzenia zachorowania na krztusiec jest hodowla B. pertussis z materiału pobranego metodą wymazu z gardła lub głębokiego wymazu z nosa. Materiał pobiera się wymazówką […].  Pobrany materiał jest wrażliwy na wysuszenie, dlatego należy go jak najszybciej dostarczyć do laboratorium, gdzie zostaje umieszczony w specjalnym podłożu. Ograniczeniem tej metody jest fakt, że do badania nadaje się tylko próbka pobrana w fazie nieżytowej choroby – piszą autorzy cytowanego artykułu. 

Warto dodać, że najwyższą wartość diagnostyczną ma badanie wykonane w fazie nieżytowej choroby, w pierwszych 3 tygodniach pojawiania się epizodów duszącego kaszlu.

Krztusiec – objawy

U niemowląt i małych dzieci jednym z charakterystycznych objawów krztuśca są nocne duszności, które mogą prowadzić do bezdechu i sinicy, w konsekwencji – do niedotlenienia, a nawet śmierci. 

Inne objawy krztuśca u dzieci to:

  • zaczerwienie twarzy,
  • częste zapalenie spojówek, w tym łzawienie oczu,
  • kichanie,
  • drgawki,
  • wybroczyny na skórze związane z pękaniem naczyń krwionośnych. 

W czasie kaszlu chore dziecko sinieje na twarzy. Obserwujemy u niego nabrzmienie żył, ślinienie i wytrzeszcz oczu. Niepokojącym rodziców objawem są drgawki.

Krztusiec – leczenie

Gwałtowny przebieg zakażenia, szczególnie u małych dzieci, stwarza zagrożenie życia lub wystąpienia powikłań, które prowadzą do trwałych problemów zdrowotnych. Najpoważniejszym powikłaniem jest krztuścowe uszkodzenie mózgu (encefalopatia), któremu towarzyszą zaburzenia świadomości, uszkodzenia nerwów i trwałe kalectwo. Do często występujących powikłań należą problemy z płucami ‒ bakteryjne zapalenie płuc wywołane pneumokokami czy uszkodzenia płuc, np. niedodma. Dlaczego tak ważna jest właściwa i szybka diagnoza, a także natychmiastowe podanie antybiotyków u małych dzieci w warunkach szpitalnych. 

W fazie nieżytowej odpowiednio dobrany antybiotyk może zahamować rozwój choroby. Stosuje się antybiotyki makrolidowe, głównie klarytromycynę i azytromycynę. W fazie napadowej antybiotyk skraca okres zaraźliwości, niestety nie ma skutecznych leków, które łagodziłyby objawy choroby; nie sprawdzają się ani leki przeciwhistaminowe, ani sterydy. Z tego względu priorytetowe znacznie w profilaktyce krztuśca mają regularne szczepienia ochronne. 

Pierwsze szczepionki opracowano w latach 40. ub. wieku. Obecnie są one powszechnie stosowane u prawie wszystkich niemowląt na świecie. Pozwoliło to znacznie ograniczyć zachorowania u niemowląt, ale ciągle zdarzają się przypadki wystąpienia zakażenia u małych dzieci.

Zgodnie z kalendarzem szczepień, obowiązkowe szczepienia przeciwko krztuścowi obejmują trzy dawki podawane w pierwszym półroczu życia dziecka (po 2. miesiącu życia), czwartą dawkę między 16. a 18. miesiącem życia i dawkę przypominającą u sześciolatków. Szczepionka dTap (z obniżoną zawartością antygenów krztuśca) podawana jest z kolei nastolatkom w 14. roku życia.

Przyjmuje się, że szczepienie daje ochronę na ok. 10 lat, dlatego zaleca się, by szczepieniem przeciwko krztuścowi poddawali się także dorośli. Warto pamiętać, że im dziecko starsze i im więcej otrzymało dawek szczepionki przeciw krztuścowi, tym przebieg choroby jest łagodniejszy. 

Lekarze chorób zakaźnych z niepokojem obserwują w ostatnich latach nasilenie się występowania krztuśca. Niestety jest to konsekwencja nieszczepienia dzieci. Nauka nie znalazła jeszcze skutecznego sposobu na opanowanie tego zakażenia.

Źródła:

  1. Mazur-Melewska K., Cywińska K. i in., Krztusiec – od historii do współczesności, Lekarz POZ, wyd. Termedia, 2018.
  2. Wawrzyniak A., Moes-Wójtowicz A., Kalicki B., Jung A. Krztusiec – choroba, która nie daje o sobie zapomnieć,„Pediatria i Medycyna Rodzinna”, 2012.

    Sprawdź powiązane tematy