Kompulsywne objadanie u nastolatków – jak reagować, jak leczyć, na jakie symptomy zwrócić uwagę?

Nie każde podjadanie jest powodem do niepokoju, kiedy jednak staje się sposobem na rozładowanie stresu, smutku czy złości, warto potraktować to poważnie. Kompulsywne objadanie u nastolatków często zaczyna się niewinnie, ale z czasem może mieć niszczący wpływ na zdrowie i samoocenę. Rolą rodziców jest nie oceniać, ale zrozumieć i pomóc znaleźć inne sposoby radzenia sobie z emocjami.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest kompulsywne objadanie i jak odróżnić je od zwykłego apetytu,
• jakie są objawy kompulsywnego jedzenia u młodzieży,
• co najczęściej wywołuje jedzenie emocjonalne u nastolatków,
• jak wygląda leczenie kompulsywnego objadania,
• jak rozmawiać z nastolatkiem o jego relacji z jedzeniem, by nie zawstydzać, lecz wspierać.

Napady kompulsywnego objadania się mogą być poważnym problemem rzutującym na rozwój nastolatka, jego zdrowie i samoocenę. Może to wpływać na komfort życia i prowadzić do obniżenia nastroju.

Kompulsywne objadanie (ang. Binge Eating Disorder, BED) to zaburzenie odżywiania, w którym człowiek doświadcza napadów niekontrolowanego jedzenia, nie będąc głodnym. W przeciwieństwie do zwykłego łakomstwa nie chodzi o apetyt czy smak, ale o utratę kontroli. Osoba taka je szybko, w dużych ilościach, nie mając z tego przyjemności, a po wszystkim czuje się winna lub zawstydzona. Podczas gdy normalny apetyt po zaspokojeniu głodu ustaje, w przypadku kompulsywnego objadania się to nie głód, ale emocje decydują o rozpoczęciu i zakończeniu posiłku.

Według badań, problem ten dotyczy 2-5 proc. populacji, jednak grupą szczególnie podatną na to zaburzenie są osoby z otyłością. Jak oceniają specjaliści, problem napadów niepohamowanego objadania się dotyczy nawet 30 proc. osób, u których wskaźnik masy ciała BMI przekracza normę.

Kompulsywne objadanie się u nastolatków ma swoje charakterystyczne symptomy, które na początku łatwo jest przeoczyć. Warto jednak je znać, bo im szybciej zostaną rozpoznane, tym łatwiej udzielić dziecku wsparcia i zapobiec pogłębianiu się problemu.

Napady objadania się, utrata kontroli, jedzenie w samotności

Epizody objadania się mogą trwać od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. Wyróżnia je:

• przyjmowanie dużych ilości pokarmu w krótkim czasie,
• brak kontroli nad ilością i rodzajem jedzenia,
• napady pojawiające się między posiłkami, bez uczucia głodu.

Napadom jedzenia często towarzyszy izolacja. Nastolatek je tak, by nikt go nie widział i nie oceniał.

Poczucie winy, wstydu lub obrzydzenie po epizodzie objadania się

Po napadzie obżarstwa młody człowiek oskarża się o brak silnej woli, jest na siebie zły, często nawet sobą gardzi. Powstaje błędne koło, bo te negatywne emocje prowadzą do kolejnych napadów, by zmniejszyć wstyd i napięcie.

Kompulsywne objadanie nie bierze się znikąd, zazwyczaj ma wiele różnych przyczyn. Dużo zależy też od wrażliwości nastolatka i jego relacji z otoczeniem.

Czynniki psychologiczne: stres, emocje, niska samoocena, głód emocjonalny

U podłoża napadów niepohamowanego jedzenia najczęściej znajdują się emocje i codzienne stresy. Do „zajadania emocji” mogą prowadzić napięcia w relacjach, samotność, stres szkolny czy brak akceptacji siebie. Dla wielu młodych ludzi to właśnie jedzenie staje się sposobem na ukojenie lęku, złości czy pustki.

Czynniki związane z dietą: nieregularne jedzenie, restrykcyjne diety i napady wilczego głodu

Paradoksalnie, kompulsywne objadanie się często zaczyna się od prób odchudzania. Restrykcyjne diety, pomijanie posiłków i presja bycia idealnym prowadzą do silnego głodu fizycznego, ale i emocjonalnego, który często rozładowywany jest napadowym jedzeniem. Wiele osób znajduje w jedzeniu pocieszenie.

Diagnoza kompulsywnego objadania się powinna być postawiona przez psychologa, psychiatrę lub psychodietetyka. Rodzice mogą zauważyć niepokojące sygnały, takie jak:

• szybkie jedzenie i ukrywanie jedzenia,
• znikające zapasy w domu,
• huśtawki nastroju,
• rezygnacja ze wspólnych posiłków,
• obsesyjne myślenie o jedzeniu lub wadze.

Młode osoby z tym problemem z czasem stają się drażliwe, niestabilne i wycofane. Dodatkowym obciążeniem może być przybieranie na wadze i występująca już nadwaga czy otyłość.

Leczenie tego zaburzenia polega przede wszystkim na odbudowaniu zdrowej relacji z jedzeniem i emocjami.

Psychoterapia – CBT (terapia poznawczo-behawioralna) i DBT (terapia dialektyczno-behawioralna)

Pierwsza z terapii skupia się na zmianie schematów myślenia i zachowań, które prowadzą do kompulsywnego jedzenia, druga z kolei pomaga rozpoznawać, co wywołuje napady jedzenia i uczy zastępować je zdrowszymi reakcjami.

Wsparcie dietetyka, edukacja żywieniowa

Równolegle z terapią potrzebne jest wsparcie dietetyczne dla nastolatków, czyli edukacja i zdrowa rozmowa o jedzeniu w domu. Dieta powinna być zbilansowana, ale bez rygoru i zakazów, by nie zwiększała napięcia.

Rola otoczenia: rodzina, szkoła, grupa wsparcia

Leczenie BED nie zaczyna i nie kończy się w gabinecie specjalisty. Kluczowe jest całe otoczenie nastolatka: rodzice, którzy nie krytykują, szkoła reagująca na wykluczenie i grupa wsparcia, w której młody człowiek czuje się bezpiecznie. Ważna jest atmosfera, w jakiej dorasta nastolatek, zbudowana na empatii, cierpliwości i dobrych relacjach.

Kompulsywne jedzenie dla większości ludzi jest powodem do wstydu. Dlatego nie oceniajmy i nie zawstydzajmy dziecka, które ma taki problem, bo nie pomożemy mu, ale utrudnimy codzienność.

Młody człowiek potrzebuje od nas akceptacji, a nie diagnozy. Dlatego na nic zdadzą się metody perswazji oparte o zawstydzanie, wyszydzanie i wytykanie palcami. Lepiej zapewnić o bezwarunkowym wsparciu i zapytać, co dziecko czuło przed napadem. Być może podczas rozmowy znajdzie się sposób, by podjąć próby zażegnania problemów.

Specjaliści radzą uzbroić się w cierpliwość, bo młodzi ludzie bardzo często nie chcą dzielić się swoimi problemami z rodzicami. Być może lepszy efekt będzie miała rozmowa z kimś z bliskiego otoczenia, przed kim nastolatek łatwiej się otworzy.

1. Czy kompulsywne objadanie u nastolatka może przejść samo?

Nie, choć czasem objawy łagodnieją. Niezależnie jednak od skali problemu warto rozważyć kwestię leczenia, by nie doszło do nawrotów. Im wcześniej doprowadzimy do diagnozy, tym szansa na trwałą poprawę jest większa.

2. Jak rozmawiać z nastolatkiem o jego problemach z jedzeniem, by go nie zawstydzić?

Używaj języka empatii, nie osądu. Mów o emocjach, nie o kaloriach. Zapewniaj, że nie jest sam i że pomoc specjalisty to nie kara, lecz wsparcie.

3. Jak odróżnić kompulsywne objadanie się od napadów bulimii?

W bulimii po epizodzie objadania pojawia się trudna do opanowania potrzeba zwrócenia jedzenia, chorzy prowokują więc wymioty lub bardzo intensywnie ćwiczą. W przypadku kompulsywnego jedzenia tego nie ma. Oba zaburzenia zbudowane są na wstydzie, dlatego dziecko objada się w samotności i wymiotuje tak, by nikt tego nie zauważył. Nastolatek z bulimią bardziej starannie ukrywa swoje zachowanie, napady kompulsywnego jedzenia łatwiej zdemaskować: jedzenie znika, opakowania są upychane do szaf albo pod łóżko.