Ortoreksja u nastolatków – czym jest, jak się objawia i jak pomóc dziecku?

Podsumowanie: Ortoreksja to zaburzenie polegające na nadmiernym skupieniu na zdrowym odżywianiu, które z czasem może negatywnie wpływać na zdrowie fizyczne i psychiczne. Choć tak znacząca dbałość o dietę może wyglądać jak właściwy styl życia, w rzeczywistości jest jednym z zaburzeń odżywiania u nastolatków, wymagającym uważności i wsparcia. Prowadzi bowiem do rygorystycznych ograniczeń dietetycznych, eliminacji grup produktów, niedoborów składników odżywczych oraz wycofania społecznego, a w konsekwencji poważnych problemów zdrowotnych.

Z artykułu dowiesz się:

• czym jest ortoreksja i jakie są jej przyczyny,
• jakie są najczęstsze objawy ortoreksji,
• jak odróżnić zdrowe odżywianie od problemu z jedzeniem,
• jakie mogą być skutki ortoreksji,
• kiedy potrzebna jest pomoc specjalisty.

Obsesyjne promowanie diety „clean eating” często wynika z presji społecznej i wpływu mediów społecznościowych. Wczesne zauważenie problemu zwiększa szansę na jego skuteczne rozwiązanie. Konieczna jest konsultacja z psychologiem, psychodietetykiem lub psychiatrą.

Ortoreksja to zaburzenie odżywiania polegające na obsesyjnym dążeniu do „czystego” i zdrowego jedzenia. Osoba dotknięta problemem zaczyna usuwać ze swojej diety kolejne „podejrzane” produkty i podporządkowywać swoje wybory żywieniowe coraz bardziej rygorystycznym zasadom. Choć dbanie o zdrową dietę to dobry trend, nadmierne przykładanie do tego wagi może prowadzić do ryzykownych wyborów żywieniowych, a nawet chorób.

Problem obserwowany jest szczególnie u nastolatków. Dużą rolę odgrywa presja społeczna, media społecznościowe i promowanie określonego stylu życia. Nastolatki często porównują się z innymi i szukają sposobu na kontrolę swojego ciała. Kontrola jedzenia pod przykrywką dbania o zdrowie może stać się jednym ze sposobów radzenia sobie z emocjami. Koncentracja na jedzeniu staje się niekiedy sposobem na zapełnienie emocjonalnej pustki. Bywa też formą rekompensowania porażek w innych dziedzinach życia i reakcją na brak poczucia bezpieczeństwa czy poczucie chaosu w życiu.

Jak wynika z obserwacji naukowców, zaburzenia tego typu częściej występują u osób lepiej wykształconych i o wyższych dochodach, otwartych na nowe trendy. Naukowcy dowiedli też, że w gronie ortorektyków przeważają osoby wychowywane w rodzinach nadopiekuńczych, uzależnione od rodziców

Objawy ortoreksji nie zawsze są łatwe do zauważenia. W wielu przypadkach zaczyna się od pozornie zdrowych zmian w diecie. Kiedy nastolatek ogłasza unikanie cukru i oleju palmowego w jedzeniu, zwykle pochwalamy jego wybór. Z czasem jednak za tą decyzją mogą pojawić się kolejne ograniczenia. Zwykle są to:

• eliminowanie z diety coraz większej liczby produktów,
• obsesyjne czytanie składów i planowanie posiłków,
• unikanie jedzenia poza domem,
• silny lęk przed „niezdrowym” jedzeniem,
• poczucie winy po odstępstwach od zasad.

Z czasem to, co początkowo wyglądało jak troska o zdrowie, zaczyna ograniczać nasze codzienne funkcjonowanie. Dziecko staje się niewolnikiem swoich wyborów, a jego dieta prowadzi nie do zdrowia, ale do chorób.

Zdrowe podejście do jedzenia opiera się na równowadze i elastyczności. W idealnej sytuacji dziecko potrafi jeść różnorodnie i nie odczuwa silnego napięcia wokół jedzenia. Chętnie sprawdza nowe smaki i jest otwarte na eksperymenty kulinarne czy smaki innych kuchni.

W przypadku ortoreksji, obsesja zdrowego jedzenia wiąże się z nadmierną kontrolą tego, co ma być zjedzone. Spokój daje tylko rygorystyczne trzymanie się swoich wyborów, a każde odstępstwo wywołuje stres. Z czasem jedzenie przestaje być naturalną częścią życia, a staje się problemem, wywołuje napięcie i izolację.

Skutki ortoreksji dotykają zarówno zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Do najczęstszych należą:

• niedobory składników odżywczych prowadzące do anemii,
• spadek energii i osłabienie organizmu,
• pogorszenie relacji społecznych i unikanie okazji do jedzenia,
• narastający lęk i napięcie emocjonalne.

Z czasem problem może się pogłębiać i wpływać na inne obszary życia nastolatka, prowadząc do chorobliwego perfekcjonizmu, poczucia wyższości z powodu „zdrowego” sposobu odżywiania, wreszcie nadmiernej koncentracji na zdrowiu i dążeniu do osiągnięcia „idealnej” sylwetki.

Niszczące jest także niskie poczucie własnej wartości, które kompensowane jest poprzez obsesyjną kontrolę nad jedzeniem. Na końcu długiej listy skutków ortoreksji są zaburzenia lękowe i obsesyjno-kompulsywne.

W świecie pełnym niezdrowego jedzenia, edukacja żywieniowa jest konieczna. O tym, co zdrowe, a co nie, co powinno się jeść, a czego unikać, powinno się rozmawiać od najwcześniejszych lat. Ważne jest jednak, by nie straszyć jedzeniem i nie krytykować wyborów i upodobań dziecka. Tylko w przychylnej i spokojnej atmosferze możemy przekonać dziecko do nowych smaków i uspokoić jego obawy o to, że zje coś niedobrego.

Nastolatek powinien czuć, że nie jest krytykowany, ale rozumiany. Pamiętajmy też, że dzieci budują swoje nawyki, obserwując, jak my sami je budujemy i egzekwujemy. Zdarza się niestety, że dziewczynki dorastające w domach, gdzie nieustannie dyskutuje się o dietach, odchudzaniu, eliminowaniu produktów, z czasem zaczynają dokonywać swoich własnych wyborów, nie zawsze zdrowych.

Zdrowa relacja z jedzeniem to przekonanie, że to, co jemy, jest nam potrzebne do życia i nie jest źródłem stresu, ale radości i przyjemności. Pomocne może być:

• wspólne przygotowywanie posiłków,
• wprowadzanie różnorodności w diecie i otwarcie na nowe smaki,
• unikanie skrajnych zasad dotyczących doboru produktów i ich przyrządzania,
• budowanie pozytywnego podejścia do ciała,
• akceptacja.

Ortoreksja nie minie sama, nie zatrzymamy jej nakazami ani awanturami. Wręcz przeciwnie – testujący swoje granice nastolatek będzie wręcz przekonany, że jego wybory są słuszne, a próby ich zmiany potraktuje jak atak na swoją wolność. Dlatego tak ważne jest, by szukać odpowiedniego wsparcia. Warto skonsultować się z psychologiem, gdy:

• zachowania żywieniowe stają się coraz bardziej restrykcyjne,
• dziecko wyraźnie ogranicza jedzenie,
• pojawia się silny lęk lub napięcie związane z jedzeniem,
• nastolatek zaczyna unikać kontaktów z innymi, nie stołuje się poza domem.

1. Czy ortoreksja to zaburzenie odżywiania?

Tak, zalicza się ją do grupy zaburzenia odżywiania u nastolatków. Choć nie zawsze jest od razu rozpoznawana, może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia.

2. Jak pomóc nastolatkowi z obsesją zdrowego jedzenia?

Najważniejsze jest wsparcie i rozmowa bez oceniania, a przede wszystkim rozsądne podejście do jedzenia w domu. W wielu przypadkach potrzebna jest także pomoc specjalisty.

3. Czy ortoreksja u nastolatka minie sama?

Niekoniecznie. Jeśli problem się utrzymuje lub nasila, warto reagować i szukać wsparcia, zamiast czekać, aż sam zniknie.