Z czego mogą wynikać problemy jelitowe u nastolatków?

Układ pokarmowy nastolatka jest bardzo wrażliwy, reaguje na zmiany hormonalne, tempo życia, emocje i dietę. Zaburzenia jelitowe mogą być więc zarówno skutkiem niezdrowych nawyków, jak i objawem głębszych problemów zdrowotnych.

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są najczęstsze problemy jelitowe u nastolatków,
• co powoduje ból brzucha u nastolatka po jedzeniu,
• jak stres i emocje wpływają na jelita młodzieży,
• jakie produkty wspierają dietę dla zdrowych jelit,
• kiedy iść do gastrologa oraz jakie badania warto wykonać.

Zaburzenia czynnościowe układu pokarmowego są jednymi z najczęstszych problemów zdrowotnych u dorastającej młodzieży. Ponieważ mogą mieć wiele różnych przyczyn, także ich leczenie bywa trudne i wymaga współpracy otoczenia.

Młodzi ludzie coraz częściej doświadczają zaburzeń trawienia: od zaparć i biegunek, przez zespół jelita drażliwego, aż po nietolerancje pokarmowe. Obserwuje się też wzrost nadwagi, otyłości i zaburzeń odżywiania, które mogą prowadzić do refluksu, stłuszczenia wątroby i innych schorzeń przewodu pokarmowego.

Styl życia młodego człowieka w ogromnym stopniu wpływa na kondycję jego układu trawiennego. Nic dziwnego – brak regularności posiłków, jedzenie wysokoprzetworzonej żywności, nieregularny sen i stres szkolny tworzą mieszankę wybuchową, która sprzyja zaburzeniom pracy jelit.

Dieta bogata w cukry proste, źle zbilansowana

Nadmierne ilości słodyczy, napojów gazowanych i żywności przetworzonej obciążają jelita i mogą mieć wpływ na zaburzenia jelitowe nastolatków. Brak błonnika i warzyw zaburza rytm wypróżnień i prowadzi do wzdęć.

Brak ruchu

Aktywność fizyczna wspiera perystaltykę jelit. Bez niej młody człowiek staje się ospały, ciągle zmęczony i drażliwy. Warto też pamiętać, że ruch wyzwala endorfiny i poprawia samopoczucie psychiczne, a wielu nastolatków cierpi na zaburzenia nastroju.

Przetrenowanie

Brak ruchu jest problemem, ale i nadmiar intensywnego wysiłku może powodować dyskomfort układu pokarmowego:

• podrażnienie jelit,
• bóle brzucha,
• zaburzenia apetytu.

Stres

Wpływ stresu na jelita jest ogromny. Somatyczne objawy przeciążenia stresem u nastolatków to biegunki, bóle brzucha, napady głodu lub utrata apetytu.

Brak równowagi między nauką a odpoczynkiem

Zbyt mało snu i przeciążenie nauką wpływają na mikroflorę jelitową i zaburzają wydzielanie hormonów trawiennych.

Odwodnienie

Woda to niezbędny element trawienia, a jej brak powoduje zaparcia i ogólne pogorszenie pracy jelit.

Zbyt duża ilość napojów z kofeiną

Napoje energetyczne i kawa pobudzają pracę jelit, ale w nadmiarze prowadzą do rozregulowania rytmu wypróżnień i problemów z żołądkiem.

Zaburzenia odżywiania

Restrykcyjne diety lub napady objadania się to częste przyczyny dolegliwości. Jelita źle znoszą wahania między głodzeniem się a przejadaniem. Tymczasem wiele nastolatków eksperymentuje z jedzeniem, traktując je jako sposób regulowania emocji.

Jelita są domem dla bilionów bakterii, które wspierają odporność, trawienie, wchłanianie składników odżywczych i produkcję neuroprzekaźników odpowiedzialnych za dobre samopoczucie.

Dysbioza jelitowa, czyli zaburzenia mikrobiomu

Dysbioza, czyli zachwianie równowagi między „dobrymi” a „złymi” bakteriami, to coraz częstszy problem wśród młodzieży, zwłaszcza tej, która żywi się głównie produktami wysokoprzetworzonymi. Pojawia się, gdy w jelitach przeważają bakterie patogenne lub drożdżaki, a zbyt mało jest bakterii ochronnych. Dysbioza powoduje, że problemy jelitowe nastolatków, takie jak wzdęcia, zaparcia czy biegunki, stają się przewlekłe. Może także wpływać na koncentrację, sen i odporność.

Alergie i nietolerancje pokarmowe

Nietolerancje pokarmowe nastolatków dotyczą najczęściej laktozy, glutenu, fruktozy lub białek mleka krowiego. W odróżnieniu od alergii, nietolerancje nie są reakcją układu odpornościowego, lecz wynikają z braku enzymów trawiennych lub nadwrażliwości jelit.

IBS – zespół jelita drażliwego u młodzieży

IBS u młodzieży (ang. Irritable Bowel Syndrome) to zaburzenie czynnościowe jelit, które nie wynika z choroby organicznej, lecz z nadwrażliwości układu pokarmowego na bodźce fizjologiczne i emocjonalne.

Nastolatki z IBS często skarżą się na:

• bóle brzucha po posiłkach,
• wzdęcia, uczucie pełności,
• naprzemienne biegunki i zaparcia,
• uczucie niepełnego wypróżnienia.

SIBO – przerost bakteryjny jelita cienkiego

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to przerost bakterii w jelicie cienkim, które normalnie powinny znajdować się w jelicie grubym. Skutkiem jest fermentacja treści pokarmowej w niewłaściwym miejscu, co wywołuje silne wzdęcia, gazy, bóle brzucha i uczucie przelewania. U młodzieży SIBO może pojawić się po antybiotykoterapii, infekcji pokarmowej, stresie lub przy nieprawidłowej diecie.

Infekcje bakteryjne, wirusowe lub pasożytnicze

Infekcje takie jak zatrucie pokarmowe, grypa żołądkowa czy kontakt z zanieczyszczoną wodą mogą zaburzyć mikroflorę jelitową. Powtarzające się infekcje powodują osłabienie bariery jelitowej, a także spadek odporności i przewlekłe zmęczenie.

Niepokojące objawy ze strony układu pokarmowego to m.in.:

• częsty ból brzucha u nastolatka,
• długotrwałe wzdęcia,
• biegunki lub zaparcia,
• utrata masy ciała,
• senność i osłabienie po posiłkach.

Eksperci podkreślają, że szczególnie ważny jest dobrze przeprowadzony wywiad lekarski, który pomaga odróżnić zaburzenia czynnościowe od poważnych chorób organicznych i dobrać odpowiednie leczenie.

Podstawą jest dieta dla zdrowych jelit bogata w:

• błonnik,
• warzywa,
• owoce,
• pełnoziarniste produkty,
• fermentowane pokarmy.

Polecane są także:

• zdrowe tłuszcze,
• białko z chudego mięsa i roślin strączkowych,
• ograniczenie słodyczy,
• picie odpowiedniej ilości wody.

W niektórych przypadkach pomocna może być dieta low FODMAP dla młodzieży, eliminująca produkty nasilające wzdęcia i bóle brzucha.

Mózg i jelita są ze sobą ściśle połączone. Nic więc dziwnego, że gdy nastolatek przeżywa stres, jego organizm reaguje nie tylko psychicznie, ale i fizycznie. Silne emocje uruchamiają wydzielanie hormonów stresu (kortyzolu i adrenaliny), które zaburzają rytm trawienia.

U niektórych nastolatków stres powoduje nadmierną aktywność jelit. Pojawia się częste parcie na stolec, biegunki lub uczucie „ściśniętego brzucha”. U innych odwrotnie – stres spowalnia perystaltykę jelit, a to prowadzi do zaparć i uczucia ciężkości. W dłuższej perspektywie przewlekły stres zaburza także mikrobiotę jelitową. Rozregulowane jelita produkują mniej serotoniny (tzw. hormonu szczęścia), przez co nastrój pogarsza się jeszcze bardziej, a stres się nasila.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka. U młodzieży najlepiej działają proste, codzienne rozwiązania:

• regularny sen,
• aktywność fizyczna,
• dobre relacje z rodziną i rówieśnikami.

Jeśli objawy ze strony jelit trwają dłużej niż 2-3 tygodnie, nasilają się lub towarzyszy im spadek masy ciała, należy udać się do specjalisty. Kiedy iść do gastrologa? Gdy domowe sposoby na wzdęcia nie pomagają, a bóle powracają mimo diety. Im szybciej problem zostanie zdiagnozowany, tym szansa na poprawę komfortu życia jest większa.

1. Kiedy nastolatek powinien zrobić testy na nietolerancje pokarmowe?

Takie badanie jest zalecane, kiedy bóle brzucha i wzdęcia pojawiają się po konkretnych produktach, np. nabiale lub pieczywie.

2. Kiedy wprowadzić do diety nastolatka suplementację wspierającą zdrowie jelit, np. probiotyki, synbiotyki lub maślan sodu?

Probiotyki dla nastolatka można włączyć po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza po antybiotykoterapii czy sterydoterapii. Wskazaniem bywa też bardzo wybiórcza dieta.

3. Jak rozpoznać, że problemy jelitowe u nastolatka wynikają ze stresu lub zaburzeń lękowych?

Gdy dolegliwości nasilają się przed egzaminami lub stresującymi wydarzeniami, prawdopodobnie mają podłoże emocjonalne.