Napięcie mięśniowe u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie

Podsumowanie: Nie każde odchylenie od normy w napięciu mięśniowym oznacza problem, jednak zarówno wzmożone, jak i obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt i dzieci może wpływać na rozwój ruchowy i sprawność w dorosłym życiu. Dlatego zmiany te wymagają uważnej obserwacji, a niekiedy także działania specjalistów.

Z artykułu dowiesz się:

• czym jest napięcie mięśni u dzieci i kiedy mieści się w normie,
• jakie są najczęstsze objawy napięcia mięśniowego,
• co może powodować nieprawidłowe napięcie mięśni u niemowląt,
• kiedy warto zgłosić się z dzieckiem do fizjoterapeuty,
• jak wygląda diagnoza i rehabilitacja.

Zaburzenia napięcia mięśniowego w dzieciństwie może mieć wpływ na dalsze życie dziecka i sprzyjać wadom postawy, problemom ze sprawnością, a nawet… brzydkiemu pisaniu.

Napięcie mięśniowe (łac. tonus) u dzieci to regulowany przez układ nerwowy stan skurczu, który utrzymuje w stałej gotowości każdy mięsień ciała, zapewniając ciału stabilną postawę i gotowość do ruchu. O zaburzeniach napięcia mięśniowego mówimy, kiedy skurcz ten jest wzmożony (hipertonia) lub osłabiony (hipotonia). Zarówno pierwszy, jak drugi przypadek wymagają uważnej obserwacji specjalistów, a niekiedy intensywnej rehabilitacji.

Napięcie mięśni jest naturalnym etapem indywidualnego rozwoju każdego dziecka od pierwszych chwil życia. U niektórych dzieci poziom tego napięcia może nieznacznie odbiegać od normy, nie ma to jednak większego znaczenia, jeśli szybko ustępuje. Powodem do niepokoju powinna być jednak sytuacja, kiedy odstępstwa te utrzymują się przez dłuższy czas, wpływając na sposób poruszania się dziecka. Zmiany te dosyć łatwo jest zaobserwować już w pierwszych tygodniach życia. Jak się ocenia, prawidłowe napięcie mięśni u niemowlęcia powinno się pojawić ok. 4. miesiąca.

Objawy napięcia mięśniowego mogą być różne, ale zazwyczaj są widoczne w codziennym funkcjonowaniu dziecka. Wyróżnia się wzmożone napięcie mięśniowe oraz obniżone napięcie mięśniowe.

Dziecko z objawami wzmożonego napięcia mięśniowego:

• wygina się w łuk (kształt litery C) i pręży,
• zaciska piąstki na kciukach,
• jest drażliwe, niespokojnie śpi i często płacze,
• odgina głowę do tyłu zwłaszcza podczas snu i leżenia.

W przypadku obniżonego napięcia niemowlę:

• sprawia wrażenie „lejącego się przez ręce”,
• jest mniej ruchliwe i apatyczne,
• ma trudności z utrzymaniem główki i pozostawania w pozycji pionowej.

Na poziom napięcia mięśni u niemowląt wpływa wiele czynników. Część z nich jest związana z przebiegiem ciąży i porodu, inne z tempem rozwoju dziecka. Może to być m.in.:

• niedojrzałość układu nerwowego,
• sposób ułożenia dziecka w brzuchu mamy, a potem, w pierwszych miesiącach życia,
• asymetrie postawy,
• uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego,
• choroby genetyczne lub metaboliczne.

W wielu przypadkach napięcia mięśni są przejściowe i regulują się. Każde dziecko rozwija się przecież w swoim własnym tempie, także jego organizm osiąga sprawność we właściwym dla siebie momencie. Jeśli jednak utrzymują się dłużej, warto je skonsultować.

Konsultacja ze specjalistą jest nieodzowna, kiedy dziecko ma wyraźne trudności w osiąganiu kolejnych etapów rozwoju, a objawy wzmożonego lub obniżonego napięcia nie zmniejszają się. Powinni to obserwować rodzice, ale także pediatra podczas każdej wizyty kontrolnej w przychodni. Lekarz może zasugerować konsultację u fizjoterapeuty. Nie powinno się zwlekać z taką wizytą, bo im wcześniej rozpocznie się praca z dzieckiem, tym szanse na poprawę są większe.

Ocena napięcia mięśni dokonywana jest tuż po porodzie w skali Apgar. Później lekarze przeprowadzają badania palpacyjne i obserwują odruchy noworodkowe, np. odruch Moro. W kolejnych miesiącach lekarz ocenia, czy umiejętności ruchowe niemowlaka są stosowne do jego wieku. W razie wątpliwości zleca się USG przezciemiączkowe, rezonans magnetyczny (MRI) lub badania neurologiczne (np. EMG).

Badanie te są bezpieczne i dostosowane do wieku dziecka. Rodzice otrzymują także wskazówki, jak wspierać jego rozwój w domu.

Rozwój dziecka z obniżonym lub wzmożonym napięciem mięśniowym może być nieco inny niż u jego rówieśników, nie przesądza to jednak o tym, że dziecko będzie się borykać z trudnościami przez kolejne lata. Bardzo pomocne i skuteczne mogą być najprostsze, wykonywane regularnie ćwiczenia. Specjaliści zalecają, by zapewnić dziecku swobodę ruchu, zabawy angażujące różne parte ciała, a także regularne zmienianie pozycji.

W niektórych przypadkach konieczna jest także rehabilitacja dziecka, prowadzona przez specjalistę. Kluczowa jest systematyczność i współpraca z rodzicami.

1. Czy napięcie mięśniowe u dziecka samo mija?

W wielu przypadkach tak, szczególnie jeśli jest związane z naturalnym rozwojem. Jednak jeśli utrzymuje się długo lub wpływa na ruch dziecka, warto skonsultować to ze specjalistą.

2. Jak sprawdzić, czy niemowlę ma napięcie mięśniowe?

Najlepiej obserwować, jak dziecko się porusza i reaguje na zmianę pozycji. W razie wątpliwości warto udać się na konsultację fizjoterapeutyczną, ponieważ specjalista oceni sytuację w sposób kompleksowy.

3. Czy każde dziecko z napięciem mięśniowym wymaga rehabilitacji?

Nie zawsze. Często wystarczą wskazówki dotyczące codziennej opieki i pielęgnacji. Rehabilitacja dziecka jest potrzebna wtedy, gdy napięcie wpływa na rozwój i wymaga specjalistycznego wsparcia.