Zakaz telefonów w szkołach podstawowych od września 2026 – jak przygotować dziecko i siebie?

Podsumowanie: Od 1 września 2026 r. uczniowie szkół podstawowych oraz dzieci w przedszkolach zostaną objęte ustawowym zakazem korzystania z telefonów komórkowych i podobnych urządzeń podczas pobytu w placówce oraz części zajęć organizowanych poza nią. Przepisy przewidują wyjątki, m.in. użycie telefonów za zgodą nauczyciela do celów edukacyjnych lub kontaktu z rodzicem w nagłej sytuacji, ze względów zdrowotnych oraz w sytuacji zagrożenia życia. Dziecko najlepiej przygotowywać do nowych zasad stopniowo: rozmawiając o jego obawach, ćwicząc czas bez telefonu i ustalając, jak będzie wyglądał kontakt w nagłej sytuacji. Równie ważne jest przygotowanie dorosłych, dla których niemal nieustanna możliwość kontaktu z dzieckiem również stała się codziennym nawykiem.

Z artykułu dowiesz się, że:

• ustawowy zakaz obejmuje dzieci w przedszkolach i uczniów szkół podstawowych, natomiast szkoły ponadpodstawowe mogą określać własne zasady,
• ograniczenie dotyczy korzystania nie tylko z telefonów, ale i innych urządzeń umożliwiających komunikację lub nagrywanie obrazu czy dźwięku,
• przepisy przewidują wyjątki związane między innymi z edukacją, sytuacją nagłą, zdrowiem, niepełnosprawnością i szczególnymi potrzebami ucznia,
• szczegółowe zasady przechowywania urządzeń mogą być ustalane przez szkołę,
• złość lub niepokój dziecka z powodu nowych zasad nie muszą oznaczać uzależnienia od telefonu, mogą być naturalną reakcją na zmianę utrwalonych zwyczajów,
• rodzice również mogą potrzebować czasu, aby przyzwyczaić się do braku stałego kontaktu z dzieckiem,
• odkładanie urządzenia warto poćwiczyć, stopniowo wydłużając okresy bez telefonu,
• zakaz może stać się okazją do rozmowy o higienie cyfrowej, koncentracji i równowadze między relacjami online i offline.

Od 1 września 2026 r. uczniowie szkół podstawowych nie będą mogli korzystać z telefonów i innych urządzeń elektronicznych służących do komunikacji na odległość albo rejestrowania obrazu czy dźwięku podczas pobytu w szkole. Zakaz obejmuje nie tylko czas lekcji, ale również przerwy oraz zajęcia edukacyjne organizowane poza terenem szkoły.

Nowe przepisy obejmują także przedszkola. W szkołach ponadpodstawowych ustawodawca pozostawia większą swobodę: szczegółowe warunki lub zakaz korzystania z takich urządzeń mają być określane w statucie placówki.

Ustawa nie wprowadza ogólnego zakazu posiadania przez dziecko telefonu w każdym momencie, dopuszczając sytuacje wyjątkowe czy związane ze zdrowiem. Inne reguły mogą też dotyczyć wycieczek szkolnych.

Ustawa przewiduje sytuacje, w których dziecko będzie mogło skorzystać z urządzenia, jeśli przemawiają za tym potrzeby edukacyjne, bezpieczeństwo albo zdrowie.

Do najważniejszych wyjątków należą:

• użycie urządzenia za zgodą nauczyciela w związku z realizacją zajęć,
• wykorzystanie telefonu do sprawdzenia wiedzy, jeśli nauczyciel na to zezwoli,
• kontakt z rodzicem w nagłej sytuacji za zgodą nauczyciela,
• okresowa zgoda dyrektora ze względu na stan zdrowia, niepełnosprawność lub szczególne potrzeby ucznia,
• sytuacja zagrożenia życia, zdrowia lub mienia.

To ważne zwłaszcza dla rodzin dzieci przewlekle chorych, które korzystają ze smartfona, by monitorować zdrowie albo ustalać dawkowanie leków. Szkoła powinna zostać poinformowana o takich potrzebach dziecka, by ustalić zasady dostosowane do jego potrzeb.

Zakaz może być dla dziecka trudny, ponieważ smartfon pełni dziś znacznie więcej funkcji niż tylko rozrywkową. Służy do kontaktu z rodzicami i rówieśnikami, organizowania dnia, sprawdzania informacji, słuchania muzyki, a często również uspokajania się w sytuacjach napięcia.

Nowe zasady oznaczają więc nie tylko odłożenie telefonu, ale również konieczność nauczenia się funkcjonowania bez natychmiastowego dostępu do cyfrowych bodźców. Dlatego reakcją na nowe zasady może być złość, frustracja albo obawa, że bez telefonu dziecko zostanie odcięte od tego, co dzieje się w grupie. Może martwić się, że:

• nie będzie mogło napisać do rodzica,
• przegapi ważną informację,
• nie będzie wiedziało, co robić podczas przerwy,
• inni dowiedzą się o czymś wcześniej,
• nie będzie mogło natychmiast sprawdzić powiadomień.

Nie każdą taką reakcję należy interpretować jako uzależnienie od telefonu. Często mamy do czynienia przede wszystkim z przyzwyczajeniem do stałej dostępności urządzenia.

Rozmowę o odłączeniu od telefonu najlepiej zacząć od wysłuchania, co dziecko rzeczywiście myśli o nowych zasadach, a nie od przekonywania go, że zakaz jest dobrym pomysłem. Nasze dziecko, zwłaszcza w wieku nastoletnim, wcale nie musi uznać go za świetne rozwiązanie, żeby mimo wszystko nauczyć się według niego funkcjonować.

Lepiej powstrzymać się też od mentorskiego: „Kiedyś nikt nie miał telefonu i jakoś sobie radziliśmy”, bo współczesne dzieci dorastają w innym świecie niż ich rodzice czy dziadkowie, a smartfon jest realną częścią ich życia społecznego. Lepszym rozwiązaniem jest uznanie emocji dziecka, wyjaśnienie zasad i przygotowany wspólnie plan działania bez telefonu w trudnych sytuacjach.

Podobnie nie warto przedstawiać zakazu jako kary za niewłaściwe zachowanie całego pokolenia. Znacznie lepiej potraktować go jako zmianę zasad funkcjonowania szkoły, do której wszyscy będą się przyzwyczajać.

Rodzice także mogą odczuwać niepokój związany z ograniczeniem bezpośredniego kontaktu z dzieckiem. Telefon dał nam możliwość napisania w każdej chwili: „Dotarłeś?”, „Jak się czujesz?”, „O której kończysz?”. Brak tej możliwości może początkowo być trudniejszy dla dorosłego, niż sam się spodziewa.

Pomaga ustalenie wcześniej:

• w jaki sposób szkoła kontaktuje się z rodzicem w nagłych sytuacjach,
• jaki jest numer sekretariatu,
• do kogo dziecko powinno się zgłosić, jeśli źle się poczuje,
• jak postępować w razie nagłej zmiany planu,
• kiedy po zakończeniu zajęć dziecko ponownie może skorzystać z telefonu.

Warto również przyjrzeć się własnym zwyczajom. Jeśli w ciągu dnia nauki regularnie piszemy do dziecka w sprawach, które spokojnie mogą poczekać do popołudnia, nowa sytuacja będzie dobrą zmianą również dla nas.

Nowe nawyki najlepiej wprowadzać stopniowo, najpierw w sytuacjach, kiedy telefon przez pewien czas nie jest nam potrzebny. Odstawienie go od ręki, na dodatek od razu na wiele godzin, to bardzo trudne wyzwanie, zwłaszcza kiedy dzieci nie miały wcześniej takich ograniczeń. Wszyscy pracujemy w ten sposób na zmianę przyzwyczajeń.

Możemy zacząć od:

• odkładania telefonu podczas odrabiania lekcji,
• wspólnych posiłków bez ekranów,
• krótkich wyjść bez smartfona,
• ograniczenia przeglądania aplikacji tuż po przebudzeniu,
• ładowania telefonu dziecka poza jego pokojem,
• stworzenia domowego „parkingu” na urządzenia całej rodziny.

Dobrze również zastanowić się wspólnie, czym można wypełnić czas, który wcześniej automatycznie zajmował smartfon. Dla części dzieci już samo wymyślenie alternatywy na ten czas będzie ważnym elementem przygotowania.

Higiena cyfrowa dziecka nie polega na eliminowaniu technologii, ale na tym, by potrafiło z niej korzystać i jednocześnie funkcjonować bez niej wtedy, gdy sytuacja tego wymaga.

Taką obawę warto potraktować poważnie, ponieważ duża część relacji dzieci rzeczywiście odbywa się dziś również w komunikatorach, grach i mediach społecznościowych. Dla dziecka telefon może być więc elementem poczucia przynależności do grupy.

Jednocześnie brak smartfonów podczas szkolnego dnia może stworzyć więcej okazji do kontaktu z dziećmi twarzą w twarz. Nie oznacza to jednak, że każde dziecko automatycznie zacznie swobodnie rozmawiać z kolegami.

Dziecku nieśmiałemu lub dopiero szukającemu miejsca w grupie możemy pomóc poprzez małe kroki:

• podpowiadać proste sposoby rozpoczęcia rozmowy,
• zachęcać do wspólnej aktywności podczas przerwy,
• wspierać spotkania z jedną osobą po szkole,
• rozmawiać o równowadze między kontaktami online i offline.

Nie warto przeciwstawiać jednych relacji drugim. Przyjaźń podtrzymywana w komunikatorze może być dla dziecka tak samo ważna, jak rozmowa na szkolnym korytarzu.

Najlepszym rozwiązaniem jest prosty plan, który dziecko i rodzic znają jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego. Obie strony powinny wiedzieć, jak nawiązać kontakt wtedy, gdy naprawdę jest potrzebny. Warto też ustalić, jakie sprawy są na tyle pilne i ważne, że kontakt jest konieczny natychmiast, a jakie będą mogły poczekać na powrót do domu lub to nauczyciel będzie mógł je rozwiązać.

Dziecko powinno wiedzieć, do kogo w szkole może się zwrócić w nagłej sytuacji. Także rodzic powinien znać numery telefonu do szkoły.

Paradoksalnie nowe zasady mogą być okazją do ćwiczenia samodzielności. Dziecko stopniowo uczy się, że nie każda drobna trudność musi natychmiast uruchamiać telefon do rodzica, a w szkole są także inni dorośli, do których można zwrócić się po pomoc.

Czy dziecko będzie mogło mieć telefon w plecaku, jeśli nie będzie go używać?

Sama ustawa koncentruje się przede wszystkim na zakazie korzystania z telefonu podczas pobytu w szkole. Szczegółowe warunki wnoszenia i przechowywania urządzeń określi szkoła. Placówka może zorganizować specjalne miejsca przechowywania telefonów i zobowiązać uczniów do odkładania ich na czas zajęć.

Co zrobić, jeśli dziecko potrzebuje telefonu ze względów zdrowotnych?

Trzeba skontaktować się ze szkołą i ustalić procedurę uzyskania okresowej zgody dyrektora. Przepisy przewidują wyjątek ze względu na stan zdrowia, niepełnosprawność oraz inne szczególne potrzeby ucznia. Ma to znaczenie między innymi wtedy, gdy telefon lub aplikacja są wykorzystywane do monitorowania stanu zdrowia.

Jak pomóc dziecku, które bardzo stresuje się pobytem w szkole bez telefonu?

Najpierw dobrze ustalić, czego konkretnie dziecko się obawia, a następnie ustalić, do kogo w szkole może się zwrócić ze swoim problemem. Pomaga również wcześniejsze stopniowe ćwiczenie okresów bez smartfona w domu bez przedstawiania tego jako testu posłuszeństwa.