Dziecko sawant – jak je wspierać? / iStock

Dziecko sawant – jak je wspierać?

Zespół sawanta zwykle rozpoznawany jest u osób ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu, chociaż to nie reguła. Definiuje się go jako cechę mózgu, charakteryzującą się występowaniem nadprzeciętnych umiejętności u osób z niepełnosprawnością intelektualną. Sawanci oznaczają się doskonałą pamięcią mechaniczną – potrafią zapamiętać treści z książki telefonicznej, wykonują skomplikowane działania matematyczne w pamięci, a także szybko opanowują naukę języków obcych. Jak rozpoznać dziecko z zespołem sawanta? Jak wspierać jego rozwój i codzienne funkcjonowanie?

Spis treści:

Kto to jest sawant?

Zespół sawanta został opisany i nazwany przez Johna Langdona Downa, który też jako pierwszy opisał zespół nazwany potem od jego nazwiska zespołem Downa. Nazwa tego schorzenia pochodzi z języka francuskiego, od słowa savant, które oznacza człowieka uczonego, mądrego i biegłego. W swoich pracach naukowych Langdon Down opisał wiele przypadków dzieci, które wykazywały nadprzeciętne umiejętności, a mimo to nie radziły sobie z codziennym funkcjonowaniem. Tego typu osoby określił jako idiot-savant, co można przełożyć jako „uczony idiota”.

Obecnie za sawanta uważa się osobę, która pomimo obniżonego ilorazu inteligencji wykazuje niezwykłe umiejętności umysłowe – zazwyczaj w pewnej konkretnej dziedzinie. Często, chociaż nie zawsze, są to osoby z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w tym m.in. z zespołem Aspergera czy zespołem Retta. Nie jest to jednak regułą – niekiedy sawantyzm występuje u osób nieautystycznych, co pozostaje nierozwiązaną zagadką dla medycyny.

Co to znaczy zespół sawanta?

Sawanci nie potrafią samodzielnie funkcjonować – mają problemy z wykonywaniem prostych czynności i wymagają opieki. Natomiast ich umiejętności w niektórych dziedzinach są zdumiewające, wręcz genialne. Przyczyny takiego stanu rzeczy nie są do końca znane – najczęściej zespół sawanta rozpoznawany jest u osób po urazach głowy, z niepełnosprawnością intelektualną, ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu lub z innymi zaburzeniami neurorozwojowymi. Wspólną cechą wszystkich sawantów są dysfunkcje lewej półkuli mózgu, które wynikają z uszkodzenia przedniego płata skroniowego. Determinuje to większą aktywność kory nowej, zlokalizowanej w prawej półkuli mózgu, która odpowiada m.in. za kreatywność, myślenie abstrakcyjne i zdolności artystyczne.  

Co więcej, zespół sawanta znacznie częściej rozpoznawany jest u chłopców niż u dziewczynek. Wynika to przede wszystkim z poziomu testosteronu, który podczas rozwoju płodowego negatywnie oddziałuje na rozwój lewej półkuli mózgu. 

Sawantyzm sam w sobie nie jest zaburzeniem, jest natomiast pewną cechą mózgu, której towarzyszy upośledzenie umysłowe. Charakteryzuje się on występowaniem pewnych nieprzeciętnych zdolności mogących dotyczyć różnych obszarów. Mowa tu o: 

  • zdolnościach matematycznych – sawanci mogą wykonywać skomplikowane działania arytmetyczne w pamięci, zapamiętywać bardzo długi ciąg liczb itd.;
  • zdolnościach pamięciowych – potrafią zapamiętywać raz zasłyszane lub przeczytane informacje, w tym również te, których opanowanie większości osobom sprawia trudność (np. numery z książki telefonicznej, hasła z encyklopedii, rozkłady jazdy);
  • zdolności językowe – często wykazują niezwykłe predyspozycje do nauki języków obcych, których uczą się mimochodem (np. z bajek, książek itp.);
  • zdolności muzyczne – sawantów cechuje bardzo dobry słuch muzyczny. Świetnie zapamiętują teksty utworów, mogą wykazywać również zdolności kompozytorskie. Potrafią odtworzyć z pamięci zasłyszany utwór muzyczny;
  • zdolności plastyczne – rysunki i inne prace plastyczne osób dotkniętych zespołem sawanta zwykle są bardzo precyzyjne, z dużą liczbą wiernie odwzorowanych detali.
Olga Legosz: Dziecka z autyzmem trzeba się nauczyć

Polecamy

Olga Legosz: Dziecka z autyzmem trzeba się nauczyć

- Na rodzicielstwo nie ma przepisu. Choć analogia związana z gotowaniem nie jest tak zupełnie nieadekwatna, bo w rodzicielstwie, moim zdaniem, trzeba łączyć smaki. Dostosowywać, nazwijmy to, proporcje i przyprawy, do indywidualnych potrzeb dziecka i całej rodziny - mówi Olga Legosz, współzałożycielka Fundacji Sukces Pisany Szminką i przedszkola dla dzieci ze spektrum autyzmu Blue Bees. Olga jest mamą 12-letniej Mai i 4-letniej Tosi, u której zdiagnozowano autyzm.

Czytaj

Autystyczny sawant

O zespole sawanta najczęściej mówi się w kontekście zaburzeń ze spektrum autyzmu. Nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ co drugi sawant zmaga się jednocześnie z autyzmem. Od wielu lat psychiatrzy badają cechy sawantyzmu u osób dotkniętych zespołem Aspergera (choć od tego określenia powoli się odchodzi). Dzieci, które się z nim zmagają, często przejawiają nadprzeciętne umiejętności w jakiejś dziedzinie.

Dziecko sawant – jak wspierać je w codziennym życiu?

Dziecko z zespołem sawanta wykazuje nadprzeciętne umiejętności w jakiejś dziedzinie, a jednocześnie ma niski iloraz inteligencji, co utrudnia mu codzienne funkcjonowanie. Wobec tego wymaga ono nieustannego wsparcia osób dorosłych – rodziców, opiekunów i nauczycieli. Konieczne jest współdziałanie wszystkich ważnych instytucji w życiu dziecka – rodziny, szkoły, poradni rodzinnej. Osoby z niepełnosprawnością umysłową powinny uczyć się w wyspecjalizowanych placówkach terapeutycznych, szkołach specjalnych bądź w szkołach masowych z oddziałami integracyjnymi. Co ważne, należy zwracać uwagę nie tylko na deficyty dziecka, ale również na szczególne uzdolnienia, obszary, w których wyróżnia się ono na tle swoich rówieśników. Dzięki świadomości, że jest w czymś dobre, rośnie jego poczucie wartości, co z kolei może przełożyć się na sukcesy terapeutyczne.

Źródła:

  1. Grzywa A., Kaprys natury, czyli o zespole sawanta, https://czelej.com.pl/images/file/mip%20fragmenty/zespol_sawanta.pdf(dostęp: 27.06.22).
  2. Grzywa A., Zespół sawanta – próba wyjaśnienia zjawiska,  https://podyplomie.pl/psychiatria/25339,zespol-sawanta-proba-wyjasnienia-zjawiska (dostęp: 27.06.22). Zakrzewska A., Neurobiologia zespołu sawanta, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/229438(dostęp: 27.06.22).

    Sprawdź powiązane tematy