Hellomama zdjęcie wygenerowane przy użyciu AI

Dlaczego po atakach nożowników w szkołach pojawiają się kolejne groźby? Agresja i naśladownictwo wśród nastolatków

Po atakach w polskich szkołach policja odnotowała setki niepokojących zdarzeń i zatrzymała wiele osób. Wśród zgłoszeń były groźby, internetowe prowokacje i zachowania mogące świadczyć o naśladowaniu sprawców. Dlaczego po jednej tragedii pojawiają się kolejne alarmy? Czy rozgłos, jaki zyskują napastnicy, może skłaniać innych do przemocy? Psychologowie od lat badają zjawisko naśladownictwa, a ich ustalenia pomagają zrozumieć nie tylko mechanizmy agresji wśród nastolatków, lecz także to, jak rodzice i szkoły mogą reagować na niepokojące sygnały.

Spis treści:

Czego się dowiesz z tego artykułu?

Podsumowanie: Po serii ataków młodych nożowników w szkołach każdego dnia dowiadujemy się o kolejnych groźbach i prowokacjach. Jednym z możliwych wyjaśnień jest efekt naśladownictwa, jednak badania nie potwierdzają, by wszystkie takie incydenty były ze sobą powiązane. Wzrost liczby zgłoszeń może wynikać również z większej czujności uczniów, rodziców i nauczycieli. Dla rodziców najważniejsze jest rozpoznawanie konkretnych sygnałów zagrożenia, bez oskarżania i przypisywania niebezpiecznych zamiarów nastolatkom tylko dlatego, że mają problemy emocjonalne lub wycofują się z kontaktów. Warto również wiedzieć, jak rozmawiać z dzieckiem o przemocy, kiedy i komu zgłosić niepokojące zachowanie i jak pomóc nastolatkowi, który po ostatnich wydarzeniach boi się iść do szkoły.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • czym jest efekt naśladownictwa przemocy i co na jego temat ustalili badacze,
  • dlaczego po głośnych atakach przybywa gróźb i alarmów, choć nie wszystkie oznaczają rzeczywiste zagrożenie,
  • czym różni się agresja wynikająca z silnych emocji od przemocy planowanej,
  • jak internet i rozgłos sprawców mogą wpływać na zachowania niektórych nastolatków,
  • jak rozpoznawać niepokojące sygnały, nie przypisując zagrożenia dzieciom wycofanym lub przeżywającym trudności psychiczne,
  • jak reagować na groźby i rozmawiać z dzieckiem o bezpieczeństwie w szkole.

Dlaczego po atakach w szkołach pojawia się fala gróźb i kolejnych alarmów?

Seria ataków młodych nożowników może skłonić inne osoby do naśladowania ich czynów i prowokowania otoczenia. Sprawcy nie zawsze robią to z zamiarem spowodowania tragedii, ale dla żartu albo z chęci zwrócenia na siebie uwagi. Jednocześnie po takim wydarzeniu szkoły, rodzice i policja znacznie uważniej reagują na wszelkie sygnały zagrożenia. Dlatego fala zgłoszeń takich incydentów nie musi oznaczać, że równie gwałtownie wzrosła liczba rzeczywistych planów przemocy.

Po tragicznych wydarzeniach w szkołach w Ostrołęce i Leszczydole-Nowinach, których sprawcami byli nastolatkowie uzbrojeni w noże, policja podjęła szeroko zakrojone działania prewencyjne. Dotychczasowe efekty tej interwencji są zatrważające: do 12 października przeprowadzono ponad 80 tysięcy kontroli w szkołach i ich otoczeniu, odnotowano ponad 300 potencjalnie niebezpiecznych zdarzeń i zatrzymano 135 osób. Nie oznacza to oczywiście, że w najbliższym czasie doszłoby do tylu tragedii. Dotychczasowe ustalenia nie potwierdziły też hipotezy, by sprawcy działali w odpowiedzi na internetowe wyzwanie, czyli tzw. challenge. Nie potwierdzono również, by ataki, do których doszło, były ze sobą powiązane.

Dlaczego po jednej, bardzo nagłośnionej tragedii może pojawiać się tak wiele kolejnych alarmów? Odpowiedzi na to pytanie od lat poszukują badacze w Stanach Zjednoczonych, gdzie problem ataków na szkoły stał się przedmiotem licznych analiz psychologicznych i kryminologicznych.

Przemoc szkolna u nastolatków – na co zwrócić uwagę i jak jej przeciwdziałać?

Polecamy

Przemoc szkolna u nastolatków – na co zwrócić uwagę i jak jej przeciwdziałać?

Czytaj →

Na czym polega efekt naśladownictwa i czy przemoc może być „zaraźliwa”?

Efekt naśladownictwa polega na tym, że człowiek może powtórzyć zachowanie, o którym usłyszał, zaobserwował je albo utożsamił się z nim. W przypadku przemocy szkolnej szczególne znaczenie może mieć także chęć zdobycia rozgłosu i trudne, nieprzepracowane trudności emocjonalne sprawcy. Nie oznacza to jednak, że każde kolejne podobne zdarzenie będzie skutkiem naśladownictwa.

U niektórych osób, zwłaszcza tych, które wcześniej doświadczały silnej frustracji, poczucia krzywdy lub odrzucenia, nagłośniony atak może jednak stać się wzorcem zachowania. Także sprawca bywa postrzegany jako ktoś, kto dzięki przemocy stał się sławny, a wśród nastolatków to bardzo pożądana cecha. W skrajnych przypadkach mogą znaleźć się osoby, którym to zaimponuje albo które błędnie uznają, że przemoc jest dobrym sposobem odzyskania kontroli czy wyrażenia własnej krzywdy.

Nie oznacza to jednak, że osoby przeżywające podobne emocje będą skłonne do agresji. Choć zdecydowana większość nie podejmie takich działań, nie można wykluczyć, że może to jednak zainspirować kogoś do wypowiadania gróźb lub prób straszenia otoczenia.

Skąd bierze się agresja u nastolatków i dlaczego niektórzy sięgają po przemoc?

Agresywne zachowania nastolatków mogą mieć różne przyczyny. Czasem są gwałtowną reakcją na frustrację czy konflikt z rówieśnikami, innym razem służą zastraszeniu lub podporządkowaniu sobie innych. W przypadku poważnych, zaplanowanych ataków na szkoły takie wyjaśnienia nie są jednak wystarczające. Badacze próbują ustalić, co sprawia, że u niektórych młodych ludzi trudne doświadczenia, poczucie krzywdy czy narastająca wrogość mogą prowadzić do rozważania przemocy, a następnie do przygotowywania ataku.

W okresie dorastania wciąż rozwijają się umiejętności regulowania emocji, przewidywania konsekwencji i radzenia sobie ze stresem. Dlatego konflikty czy upokorzenie mogą być dla nastolatków szczególnie trudnymi doświadczeniami. Nie oznacza to jednak, że prowadzą do przemocy. Zdecydowana większość młodych ludzi, również tych przeżywających poważne kryzysy, nigdy nie podejmuje takich działań.

W raporcie „Protecting America’s Schools” z 2021 roku eksperci amerykańskiego Secret Service przeanalizowali przypadki przemocy ukierunkowanej na szkoły. W historiach sprawców pojawiały się m.in. konflikty z rówieśnikami, poczucie krzywdy, problemy rodzinne i inne stresujące doświadczenia. Badacze podkreślili jednak, że nie istnieje jeden profil psychologiczny szkolnego napastnika i nie można przewidzieć, kto dopuści się przemocy, wyłącznie na podstawie jego charakteru, samotności czy trudności emocjonalnych.

Amerykańscy eksperci zwrócili natomiast uwagę na coś innego: przed atakami sprawcy często przejawiali konkretne zachowania, które mogły zaniepokoić otoczenie. Były wśród nich groźby, opowiadanie o planach skrzywdzenia innych oraz inne sygnały wskazujące na zainteresowanie aktem przemocy.

Agresja u nastolatków – jak postępować z agresywnym nastolatkiem i kiedy szukać pomocy?

Polecamy

Agresja u nastolatków – jak postępować z agresywnym nastolatkiem i kiedy szukać pomocy?

Czytaj →

Jak internet i rozgłos sprawców mogą wpływać na naśladowanie przemocy?

Za pośrednictwem internetu informacje o sprawcy i jego działaniach mogą dotrzeć do ogromnej liczby odbiorców, są wielokrotnie powtarzane i komentowane. W niektórych społecznościach może dochodzić do idealizowania sprawców i prób naśladowania działań, które przyniosły im rozgłos. Kontakt z takimi treściami nie oznacza jednak, że nastolatek zacznie robić to samo. Dla części młodych ludzi media społecznościowe są podstawowym źródłem informacji o wydarzeniach, jednak doskonale wiemy, że obok rzetelnych doniesień masa w nich fejków i kłamstw, które mogą przedstawiać przemoc jako sposób zdobycia rozgłosu. Młodzi ludzie mogą mieć kłopoty z ich racjonalną oceną.

Badacze ze Stanów Zjednoczonych opisują przypadki młodych ludzi, którzy interesowali się wcześniejszymi sprawcami przemocy, poszukiwali o nich informacji albo wyrażali pragnienie podobnego rozgłosu. W raporcie amerykańskiego Secret Service przeanalizowano okoliczności 67 udaremnionych planów ataków na szkoły. W 43 proc. przypadków zaobserwowano zainteresowanie wcześniejszymi takimi wydarzeniami, a w 12 proc. przypadków rozpoznano motywację związaną z pragnieniem sławy i rozgłosu. Dlatego eksperci apelują, by media nie tworzyły wokół sprawców atmosfery sensacji, nie rozpowszechniały ich manifestów i nie przedstawiały szczegółowych rekonstrukcji ataków. Odpowiedzialne informowanie powinno być skoncentrowane na faktach i osobach dotkniętych przemocą, a nie na napastniku.

Jakie zachowania nastolatka powinny zaniepokoić rodziców?

Najważniejszym sygnałem ostrzegawczym dla rodziców nie jest osobowość dziecka, lecz konkretne zachowania, takie jak groźby skrzywdzenia innych, zapowiedzi ataku czy ujawnianie zamiarów stosowania przemocy. Takich sygnałów nie należy ignorować, nawet jeśli nastolatek później twierdzi, że to tylko żarty.

Jak wynika z wspomnianych wcześniej analiz amerykańskiego Secret Service, aż w 63 z 67 opisanych przypadków osoby planujące akty przemocy wcześniej komunikowały swoje zamiary innym. Mówiły o tym znajomym, pisały w wiadomościach SMS-owych lub publikowały w internecie. Rodzice powinni więc zwracać uwagę przede wszystkim na konkretne groźby wobec uczniów, nauczycieli lub szkoły, ale także:

  • wypowiedzi wskazujące na zamiar skrzywdzenia określonych osób,
  • publikowanie zapowiedzi przemocy w internecie,
  • ujawnianie planów ataku albo zachowania świadczące o przygotowaniach,
  • pochwalanie wcześniejszych sprawców połączone z deklaracjami chęci powtórzenia ich czynów.

Nie należy natomiast traktować jako sygnałów zagrożenia takich cech u nastolatka, jak introwersja, samotność, obniżony nastrój czy zainteresowanie kryminalistyką.

Jak zapobiegać przemocy w szkole?

Polecamy

Jak zapobiegać przemocy w szkole?

Czytaj →

Co zrobić, gdy nastolatek grozi przemocą albo mówi o ataku na szkołę?

Każdą groźbę dotyczącą przemocy w szkole należy potraktować poważnie, nawet jeśli nastolatek przedstawia ją jako żart. Nie oznacza to, że każda zapowiedź przemocy jest rzeczywistym planem ataku, ale ocena zagrożenia nie powinna spoczywać wyłącznie na rodzicach.

Jeśli dziecko opowiada, że jego kolega groził innym uczniom lub zapowiadał ataki, warto spokojnie ustalić, co dokładnie powiedział albo napisał. Wiadomości dokumentujące groźby należy zachować, nie rozpowszechniając ich dalej. O sytuacji trzeba poinformować szkołę, a konkretne groźby lub swoje podejrzenia zgłosić również policji. Jeżeli groźby wypowiada własne dziecko, rodzice powinni pilnie poszukać pomocy specjalisty zdrowia psychicznego.

Warto też wyjaśnić nastolatkowi, że informowanie dorosłych o groźbach nie jest donoszeniem, lecz sposobem zapobiegania przemocy.

Jak rozmawiać z nastolatkiem o atakach w szkołach i jego poczuciu bezpieczeństwa?

Rozmowa powinna przede wszystkim pomóc dziecku zrozumieć wydarzenia i odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Nie trzeba szczegółowo opisywać tego co się wydarzyło i wielokrotnie wracać do dramatycznych nagrań. Lepiej zapytać nastolatka, co już wie, czego się obawia i czy spotkał się z groźbami lub niepokojącymi treściami w internecie.

Po tragediach w szkołach młodzi ludzie mogą reagować bardzo różnie. Jedni odczuwają lęk przed pójściem do szkoły, inni nieustannie sprawdzają wiadomości, a jeszcze inni próbują rozładować napięcie żartami. Nie każdy taki żart świadczy o obojętności wobec przemocy, ale niekiedy bywa nieporadnym sposobem radzenia sobie z trudnymi emocjami. Warto zapytać dziecko, jak o wydarzeniach rozmawia się w jego klasie, czy ktoś rozpowszechnia nieprawdziwe informacje, czy pojawiają się groźby i czy uczniowie wiedzą, komu mogą zgłosić coś, co ich zaniepokoiło.

Rodzic powinien również uważać na własne reakcje. Ciągłe oglądanie dramatycznych relacji i komentowanie niesprawdzonych plotek i ostrzeżeń może zwiększać niepokój dziecka. Nie należy obiecywać, że żadne zagrożenie nigdy się nie pojawi. Znacznie ważniejsze jest pokazanie, że dorośli i służby mają obowiązek reagować, a dziecko nie musi samodzielnie rozstrzygać, czy czyjaś groźba jest prawdziwa.

Jeżeli pod wpływem dramatycznych wydarzeń dziecko przez dłuższy czas odczuwa silny lęk, ma problemy ze snem, unika szkoły albo wyraźnie zmienia swoje zachowanie, warto porozmawiać o tym z psychologiem.

Jak rodzice i szkoła mogą zapobiegać eskalacji agresji?

Zapobieganie przemocy nie polega wyłącznie na kontrolowaniu uczniów i zwiększaniu liczby zabezpieczeń. Ważne są również relacje, wczesne reagowanie na konflikty, dostęp do pomocy psychologicznej oraz jasne zasady zgłaszania gróźb i niepokojących zachowań osobom, które za to odpowiadają. Ważne jest, by z apelem o współpracę w tej sprawie zwrócić się do samych uczniów. Często to właśnie rówieśnicy jako pierwsi dowiadują się o groźbach albo zauważają zachowania, które powinny zostać sprawdzone.

Szkoła musi więc stworzyć warunki, by dziecko mogło bezpiecznie zgłosić swoje obawy, bez lęku przed ośmieszeniem czy zemstą. Powinno wiedzieć, do kogo się zwrócić i mieć pewność, że dorosły potraktuje informację poważnie. Równie istotne jest reagowanie na przemoc rówieśniczą czy długotrwałe konflikty z rówieśnikami. Nie znaczy to, że każdy nastolatek doświadczający takich problemów może stać się napastnikiem, ale dlatego, że funkcjonowanie w takiej atmosferze jest bardzo obciążające psychicznie.

Nękanie w szkole - jak pomóc dziecku?

Polecamy

Nękanie w szkole - jak pomóc dziecku?

Czytaj →

FAQ – najczęstsze pytania rodziców o ataki nożowników w szkołach

Czy nagłaśnianie ataków w szkołach może zachęcać do naśladownictwa?

Szerokie informowanie o atakach może mieć znaczenie dla niektórych odbiorców, ale badania nad efektem naśladownictwa przemocy nie potwierdzają, by każde kolejne podobne zdarzenie było skutkiem wcześniejszego ataku. Dlatego media powinny informować o przemocy bez sensacyjnego przedstawiania sprawców i szczegółów ich działań.

Czy nastolatek zainteresowany szkolnymi atakami może być niebezpieczny?

Samo zainteresowanie takimi wydarzeniami nie świadczy o zagrożeniu. Uwagę powinny zwrócić przede wszystkim konkretne groźby i deklaracje chęci skrzywdzenia innych oraz zachowania wskazujące na przygotowywanie aktu przemocy. Samotność, wycofanie czy problemy emocjonalne nie są dowodem, że nastolatek może zrobić coś złego.

Co zrobić, gdy dziecko mówi, że kolega planuje atak na szkołę?

Należy spokojnie ustalić, skąd ma takie informacje, zachować ewentualne wiadomości lub inne dowody i niezwłocznie przekazać ją odpowiednim osobom w szkole oraz policji, szczególnie gdy groźba jest konkretna. Nie należy rozpowszechniać plotek ani samodzielnie podejmować działań wobec podejrzewanej osoby. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia trzeba zadzwonić pod numer 112.

Źródła:

Bibliografia:
1. Alathari L. in., Averting Targeted School Violence, National Threat Assesment Center U.S. Secret Service, U.S. Department of Homeland Security, March 2021 [dostęp: 12.10.2026].
2. Cornell D. i in., Violence: Prediction, Prevention, and Policy, APA Panel of Experts Report American Psychological Association, Washington, DC [dostęp: 12.10.2026].
3. MSWiA, komunikat o działaniach policji w związku z bezpieczeństwem szkół, 9 października 2026 [dostęp: 12.10.2026].
4. Rzeczpospolita”, „Ataki w szkołach. Nie ma dowodów na powiązania między nastolatkami ani inspirację Rosji”, aktualizacja 12 października 2026 [dostęp: 12.10.2026].

Sprawdź powiązane tematy

Posłuchaj podcastów stworzonych przez mamy dla mam!

Sprawdź