Dziecko ciągle choruje w przedszkolu – dlaczego i kiedy częste infekcje powinny niepokoić?

Podsumowanie: Częste chorowanie po rozpoczęciu przedszkola najczęściej wynika z kontaktu z wieloma nowymi wirusami oraz bliskości dzieci w grupie. Małe dzieci mogą przechodzić około 6–8 infekcji w roku, a ponieważ objawy jednego przeziębienia potrafią utrzymywać się przez wiele dni, choroby mogą sprawiać wrażenie niemal ciągłych. Sama liczba infekcji nie świadczy jeszcze o niedoborze odporności dziecka. Większą uwagę powinny zwrócić choroby wyjątkowo ciężkie, nietypowe, trudne do leczenia i nawracające, które wymagają częstego leczenia antybiotykami.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• po rozpoczęciu przedszkola dziecko ma znacznie więcej kontaktów z wirusami i innymi drobnoustrojami niż wcześniej,
• u małych dzieci kilka infekcji oddechowych w ciągu roku jest zjawiskiem częstym, szczególnie kiedy chodzi do przedszkola,
• sama liczba zachorowań nie pozwala ocenić, czy odporność dziecka działa prawidłowo, znacznie ważniejsze są przebieg chorób, występowanie powikłań oraz sposób regeneracji między kolejnymi infekcjami,
• dziecko, które prawidłowo rośnie, rozwija się i odzyskuje energię po chorobie, najczęściej nie ma poważnego zaburzenia odporności,
• nawracające zapalenia płuc, ciężkie lub nietypowe zakażenia, słaby przyrost masy ciała czy konieczność długotrwałego leczenia wymagają szerszej diagnostyki,
• przewlekły katar i kaszel nie zawsze oznaczają kolejną infekcję, bo podobne objawy mogą występować m.in. przy alergii, astmie albo problemach laryngologicznych,
• odporność przedszkolaka wspierają przede wszystkim codzienne nawyki: sen, pełnowartościowa dieta, ruch, szczepienia, higiena i czas na regenerację.

Dziecko zaczyna częściej chorować po pójściu do przedszkola przede wszystkim dlatego, że jego niedojrzały jeszcze układ odpornościowy nie radzi sobie z dużą liczbą nowych drobnoustrojów. Przenoszeniu zarazków sprzyja fakt, że kilkanaście czy kilkadziesiąt dzieci przebywa razem przez wiele godzin, bawi się tymi samymi zabawkami i pozostaje ze sobą w bliskim kontakcie zarówno w sali, jak i w toalecie.

Nie oznacza to, że przedszkole „psuje odporność”. Układ immunologiczny małego dziecka nadal dojrzewa i spotyka się z wirusami, z którymi wcześniej nie miał kontaktu.

Szczególnie dużo infekcji pojawia się w sezonie jesienno-zimowym, gdy częściej przebywamy w zamkniętych pomieszczeniach, a wirusy oddechowe łatwiej krążą między dziećmi.

Dodatkowo jedno przeziębienie może trwać około tygodnia lub dłużej, a kaszel czy katar mogą ustępować jeszcze wolniej. Jeśli po krótkim okresie poprawy pojawia się kolejna infekcja, rodzic może mieć wrażenie, że dziecko choruje bez żadnej przerwy.

U przedszkolaka kilka infekcji dróg oddechowych w ciągu roku jest zjawiskiem normalnym. American Academy of Pediatrics wskazuje, że może to być 6–8 przeziębień rocznie. Nie warto jednak traktować tej liczby bardzo sztywno. Jedno dziecko zachoruje cztery razy, inne osiem, a kolejne będzie miało kilka infekcji skumulowanych w jednym sezonie.

Bardziej uspokajające od samej liczby zachorowań jest to, że dziecko:

• pomiędzy infekcjami odzyskuje energię,
• prawidłowo rośnie i przybiera na wadze,
• ma apetyt i rozwija się zgodnie ze swoim tempem,
• zwykle przechodzi choroby bez ciężkich powikłań,
• nie potrzebuje przy każdej infekcji antybiotyku,
• po leczeniu wraca do zwykłego funkcjonowania.

Dlatego na pytanie „ile infekcji rocznie u dziecka to norma?” nie ma jednej odpowiedzi odpowiedniej dla wszystkich.

Najczęściej przedszkolaki chorują na infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych. Typowe są katar, kaszel, ból gardła i gorączka. W grupach dziecięcych, zwłaszcza 3- i 4-latków, łatwo rozprzestrzeniają się również infekcje przewodu pokarmowego czy choroby zakaźne wieku dziecięcego.

W przedszkolnej codzienności mogą pojawiać się:

• przeziębienia i inne infekcje dróg oddechowych,
• grypa,
• zakażenia RSV,
• zapalenia gardła,
• zapalenia ucha,
• infekcje żołądkowo-jelitowe z wymiotami lub biegunką,
• bostonka,
• ospa wietrzna u dzieci, które nie były szczepione.

Większość zwykłych infekcji dróg oddechowych u dzieci ma podłoże wirusowe, dlatego nie powinny być leczone antybiotykami. Czasami jednak infekcja może prowadzić do powikłania bakteryjnego, np. zapalenia ucha czy zatok, które wymagają oceny pediatry.

Niepokój powinien wzbudzać przede wszystkim nietypowy przebieg infekcji, a nie sam fakt, że dziecko często łapie katar czy przeziębienie. Szczególnej uwagi wymagają choroby ciężkie, przewlekłe, nawracające w nietypowy sposób albo trudne do wyleczenia.

Z pediatrą warto omówić sytuację szczególnie wtedy, gdy pojawiają się:

• nawracające zapalenia płuc,
• zakażenia wymagające długiego lub wielokrotnego leczenia antybiotykami,
• konieczność stosowania antybiotyków dożylnych,
• zakażenia nietypowymi drobnoustrojami,
• głębokie lub powtarzające się ropnie,
• przewlekłe lub nawracające zakażenia grzybicze, np. pleśniawki poza okresem niemowlęcym,
• brak prawidłowego przyrostu masy ciała lub zahamowanie wzrostu,
• bardzo wolny powrót do zdrowia,
• rodzinne występowanie pierwotnych niedoborów odporności.

W takich sytuacjach lekarz może rozważyć diagnostykę niedoboru odporności.

Nie da się tego wiarygodnie rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie częstotliwości kataru czy kaszlu. Te same objawy mogą pojawiać się w kolejnych infekcjach, ale także przy alergii, astmie, przeroście migdałka gardłowego lub innych problemach wymagających odmiennego leczenia.

Wskazówką może być sposób występowania objawów.

Przykładowo:

• przewlekły wodnisty katar, kichanie i świąd nosa mogą skłaniać do diagnostyki alergologicznej,
• nawracający świszczący oddech lub kaszel przy wysiłku może wymagać oceny w kierunku astmy,
• chrapanie, oddychanie przez usta i częste zapalenia ucha mogą sugerować potrzebę konsultacji laryngologicznej,
• zakażenia wyjątkowo ciężkie, nietypowe lub słabo reagujące na leczenie mogą być wskazaniem do oceny układu odpornościowego.

Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie wywiadu, badania dziecka i, jeśli jest taka potrzeba, odpowiednio dobranych badań dodatkowych.

Pierwszym specjalistą przy nawracających infekcjach powinien być zazwyczaj pediatra. To on ocenia, czy częstość i przebieg zachorowań są typowe dla dzieci w wieku przedszkolnym oraz czy objawy wskazują na potrzebę dalszej diagnostyki.

Do alergologa dziecko może zostać skierowane, gdy dominują m.in.:

• przewlekły katar,
• nawracający kaszel,
• świszczący oddech,
• objawy sezonowe,
• współistniejące problemy skórne sugerujące alergię.

Konsultacja laryngologiczna bywa potrzebna przy:

• częstych zapaleniach ucha,
• przewlekłej niedrożności nosa,
• oddychaniu przez usta,
• chrapaniu,
• podejrzeniu przerostu migdałka gardłowego.

Immunolog jest szczególnie ważny wtedy, gdy występują czerwone flagi sugerujące niedobór odporności: ciężkie lub nietypowe infekcje, nawracające zapalenia płuc, problemy z przyrostem masy ciała albo zakażenia wymagające leczenia dożylnego.

Przed wizytą warto przygotować prosty kalendarz chorób: kiedy wystąpiła infekcja, ile trwała, czy pojawiła się gorączka, jakie leczenie zastosowano, czy potrzebny był antybiotyk oraz jak szybko dziecko wróciło do formy. Dla lekarza taki zapis może być znacznie bardziej użyteczny niż ogólne stwierdzenie: „choruje cały czas”.

Odporności dziecka nie da się wzmocnić jednym preparatem ani w kilka dni. Największe znaczenie mają codzienne warunki i nawyki, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie organizmu i ograniczają ryzyko zakażeń.

Podstawą są:

• odpowiednia ilość snu,
• regularne, pełnowartościowe posiłki,
• nawodnienie,
• codzienny ruch i aktywność na świeżym powietrzu,
• szczepienia zgodne z aktualnymi zaleceniami,
• mycie rąk,
• wietrzenie pomieszczeń,
• czas na odpoczynek i pełną regenerację po chorobie.

Ważna jest również rozsądna higiena. Dziecko powinno uczyć się mycia rąk, zasłaniania ust podczas kaszlu i niekorzystania wspólnie z innymi z kubków czy sztućców, ale nie potrzebuje życia w sterylnym otoczeniu. Duże znaczenie ma także pilnowanie szczepień obowiązkowych i zalecanych.

Sam lekki katar lub kończący się kaszel nie zawsze oznaczają konieczność pozostania w domu. Najważniejsze jest ogólne samopoczucie dziecka, możliwość normalnego uczestniczenia w zajęciach oraz to, czy występują objawy aktywnej choroby zakaźnej.

Dziecko powinno zostać w domu, jeśli ma m.in.:

• gorączkę i objawy infekcji,
• nasilające się objawy oddechowe i wyraźnie złe samopoczucie,
• trudności z oddychaniem,
• powtarzające się wymioty,
• biegunkę,
• silne osłabienie i potrzebę odpoczynku.

Dziecko, które czuje się dobrze, nie ma gorączki i ma jedynie utrzymujący się po infekcji niewielki katar czy lekki kaszel, nie zawsze musi być wykluczane z przedszkola. Trzeba jednak brać pod uwagę zasady obowiązujące w konkretnej placówce oraz zalecenia lekarza. Najważniejsze pytanie brzmi nie tylko „czy dziecko może pójść?”, ale również „czy jest na tyle zdrowe, żeby przez kilka godzin normalnie funkcjonować w grupie?”.

Czy to normalne, że dziecko po pójściu do przedszkola choruje co 2 tygodnie?

Może się tak zdarzać, szczególnie w pierwszym sezonie przedszkolnym oraz jesienią i zimą. Kolejne infekcje mogą następować po sobie tak szybko, że rodzic ma wrażenie niemal ciągłego chorowania. Znaczenie ma jednak nie tylko częstotliwość, ale także przebieg chorób, regeneracja pomiędzy nimi oraz prawidłowy rozwój dziecka.

Ile infekcji rocznie u przedszkolaka powinno skłonić do konsultacji z lekarzem?

Nie istnieje jedna liczba, której przekroczenie automatycznie oznacza problem. Małe dzieci, szczególnie uczęszczające do żłobka czy przedszkola, mogą mieć około 6–8 infekcji oddechowych rocznie. Konsultacji wymagają przede wszystkim infekcje wyjątkowo ciężkie, nietypowe, długotrwałe, trudno poddające się leczeniu albo współwystępujące z problemami z rozwojem i przyrostem masy ciała.

Czy częste infekcje w przedszkolu oznaczają, że dziecko ma słabą odporność?

Najczęściej nie. Częste przeziębienia u przedszkolaka zwykle wynikają z dużej ekspozycji na nowe wirusy i są typowe dla tego wieku. O zaburzeniach odporności myśli się przede wszystkim wtedy, gdy zakażenia są ciężkie, nietypowe, nawracają w niepokojący sposób, wymagają intensywnego leczenia albo dziecko nie rozwija się prawidłowo.