Nadpobudliwe niemowlę i jak z nim postępować/fot. iStock Nadpobudliwe niemowlę i jak z nim postępować/fot. iStock

Nadpobudliwe niemowlę i jak z nim postępować?

Choć o nadpobudliwości mówi się przede wszystkim w kontekście dzieci w wieku szkolnym, zaburzenie to może występować już u niemowląt. Rozpoznanie zespołu hiperkinetycznego u niemowlęcia jest trudne, ponieważ w tym okresie dziecko nie przejawia jeszcze objawów charakterystycznych dla ADHD. Co może wskazywać na to, że niemowlę jest nadpobudliwe i jak możemy mu pomóc?

Spis treści:

Czym jest nadpobudliwość?

Nadpobudliwość, a dokładniej zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)/zespół hiperkinetyczny, definiowana jest jako zaburzenie, w którym dochodzi do deficytu uwagi, problemów z kontrolą impulsywności oraz nadmierną ruchliwością. W chorobie tej dziecko nie potrafi panować nad swoim zachowaniem, co w późniejszym wieku może powodować różne problemy wychowawcze.

Przyczyny nadpobudliwości niemowlęcia

Przyczyny występowania nadpobudliwości są złożone. W układzie nerwowym dzieci z tym zaburzeniem obserwuje się wzmożoną liczbę i ruchliwość procesów pobudzania nerwów. Choroba może pojawić się w wyniku uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego jeszcze w okresie rozwoju płodowego lub w okresie okołoporodowym. Sprzyjają temu:

  • przebyte przez matkę choroby zakaźne,
  • narażenie na szkodliwe substancje, w tym alkohol, dym tytoniowy i niektóre leki,
  • nieprawidłowa dieta,
  • urazy przebyte w czasie ciąży i w trakcie porodu.

W późniejszym okresie nadpobudliwość może być powikłaniem zapalenia opon mózgowych oraz skutkiem wypadków, w których doszło do wstrząśnienia mózgu.  Zaburzenie ma też związek z niezaspokojeniem potrzeby bezpieczeństwa u niemowlęcia. U starszych dzieci dużą rolę odgrywają czynniki społeczne, w tym sposób wychowywania i rodzaj więzi z rodzicami.  

Niespokojny niemowlak

Każde dziecko jest inne. Niektóre maluchy są spokojne, rzadko płaczą i zasypiają bez większych trudności. Inne reagują bardzo żywiołowo, często zanoszą się płaczem bez powodu, wybudzają się wielokrotnie w ciągu nocy i rodzice mogą mieć duże trudności z zaspokojeniem ich potrzeb. Aktywność malucha zawsze należy oceniać w odniesieniu do etapu jego rozwoju i temperamentu. Rozpoznanie nadpobudliwości w tym okresie życia dziecka nie jest łatwe. Warto pamiętać, że pobudzenie jest naturalną reakcją będącą odpowiedzią na nieznane lub nieprzyjemne bodźce. Przyczyną stresu i wzmożonej aktywności dziecka są:

  • dyskomfort fizyczny: dziecko wierci się, gdy jest mu zimno lub niewygodnie, ma mokrą pieluszkę albo czuje głód; małe dzieci nie lubią też hałasu ani silnego światła,
  • brak obecności opiekuna: niemowlę pozostawione same sobie odczuwa lęk separacyjny, kiedy rodzice znikną mu z oczu, może czuć niepokój i zdenerwowanie,
  • zaniedbanie: podstawą prawidłowego rozwoju niemowlaka jest zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa i miłości, brak zaspokojenia tych potrzeb powoduje u dziecka zaburzenia w rozwoju emocjonalnym i fizycznym.

Nie zawsze niespokojne zachowanie dziecka musi być wynikiem nadpobudliwości. W trudnych i niekomfortowych sytuacjach dziecko daje znać o swoim niepokoju poprzez płacz, powtarzanie określonych ruchów (wyginanie ciałka, odwracanie głowy), częste wybudzanie się i trudności z zasypianiem.

Kiedy niemowlak może być nerwowy?

W pierwszych miesiącach życia niemowlę może być bardzo często nerwowe. Nie powinno to dziwić, w końcu świat poza brzuchem mamy zaskakuje dziecko na każdym kroku. Niemowlę narażone jest na działanie wielu bodźców jednocześnie, nie ma też uregulowanego rytmu dobowego. Sen jest przerywany i przypomina bardziej drzemki. Malucha budzi każdy głośniejszy dźwięk lub silne światło. Jednym z odruchów noworodkowych w tym okresie jest odruch Moro. Zaniepokojone dziecko reaguje nagłym rozłożeniem rączek i zaczyna płakać. 

Naturalne zdenerwowanie u niemowląt pojawia się także wtedy, gdy dziecko nie najada się, cierpi na kolkę i ból brzucha lub zaczyna ząbkować. Jeśli zaspokoimy potrzeby malucha i ukoimy jego ból, uspokoi się. W przypadku nadpobudliwego noworodka lub niemowlęcia takie działania nie będą jednak miały wpływu na uspokojenie dziecka.

ADHD a niemowlęta

Do objawów nadpobudliwości u niemowląt zalicza się:

  • płaczliwość,
  • zaburzenia snu: skrócenie godzin snu w nocy i w ciągu dnia, trudności w zasypianiu,
  • wzmożoną aktywność motoryczną, nieskoordynowane ruchy,
  • przeszkadzanie podczas karmienia: stałe wyciąganie rąk i machanie nimi,
  • gestykulowanie,
  • częste zmiany zabawek, co jest związane z niemożnością utrzymania koncentracji na jednym przedmiocie,
  • złość i płacz w trakcie zabawy,
  • niechęć do przerwania zabawy i pójścia spać.

Takie dzieci są nadpobudliwe emocjonalnie, wykonują szybkie ruchy i mają bogatą mimikę twarzy. U nadpobudliwego dwuletniego dziecka obserwuje się opóźniony rozwój mowy i nieprawidłowe artykułowanie głosek. Typowe objawy nadpobudliwości pojawiają się u dzieci chodzących już do przedszkola lub szkoły. Występują u nich zaburzenia uwagi i koncentracji oraz impulsywność.

Jak pomóc nadpobudliwemu niemowlęciu?

Dziecko nadpobudliwe ruchowo powinno się otoczyć troskliwą opieką. Ważne jest, aby niemowlę miało zapewniony stały rytm dnia, na który składają się regularne pory spania, chodzenie na spacer o określonej godzinie i wieczorna kąpiel o tej samej porze. Niespodziewane sytuacje wytrącają dziecko z równowagi, a to wzmaga jego nadpobudliwość. Z tego względu dobrze jest przyzwyczaić dziecko do codziennych aktywności, dzięki czemu będzie ono uczyło się zależności przyczynowo-skutkowej.

Poczucie bezpieczeństwa zapewni dziecku karmienie na każde żądanie i częste spędzanie czasu wspólnie z rodzicami. Miejsce, w którym przebywa niemowlę, powinno być ciche i ciepłe. Należy ograniczyć nadmiar bodźców i zapewnić niemowlęciu spokojny sen.

Źródła:

  1. Tomasz WolańczykZespół nadpobudliwości psychoruchowej – zaburzenie hiperkinetyczne, „Przewodnik Lekarza”, 3/2003, vol. 6.
  2. Maria Klakla, Beata Malina Nadpobudliwość psychoruchowa – objawy, przyczyny występowania oraz metody pracy w szkole (informacje i wskazówki dla nauczycieli), Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Myślenicach.
  3. Małgorzata Jabłońska-TrautmanWychowanie dziecka nadpobudliwego w wieku niemowlęcym.
newsletter-main

Wszystko, czego potrzebujesz
na Twoim mailu

Newsletter Hellomama da Ci dostęp do materiałów tworzonych z myślą o Tobie i Twoim dziecku.

    newsletter-main-decorator
    newsletter-staying

    Zostań z nami jeszcze chwilę!

    Zapisz się do newslettera HelloMama

    Zyskaj dostęp do materiałów tworzonych z myślą o Tobie i Twoim dziecku.

      newsletter-staying-decorator-1
      newsletter-staying-decorator-2