FAS. Czym jest Alkoholowy Zespół Płodowy? / pexels FAS. Czym jest Alkoholowy Zespół Płodowy? / pexels

FAS. Czym jest alkoholowy zespół płodowy?

Mimo że świadomość destrukcyjnego wpływu alkoholu na rozwój dziecka w okresie prenatalnym rośnie z każdym rokiem, to i tak niektóre kobiety w ciąży sięgają po napoje wysokoprocentowe. A to może wiązać się z poważnymi konsekwencjami. Jedną z nich jest FAS – płodowy zespół alkoholowy, który charakteryzuje się uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego niemowlęcia. W efekcie tego dziecko może zmagać się m.in. z deficytem uwagi, opóźnionym rozwojem mowy czy też słabo rozwiniętymi umiejętnościami poznawczymi. Jakie mogą być jeszcze inne objawy FAS? Jak go rozpoznać? Na czym polega jego leczenie?

Spis treści:

Co to jest FAS?

Płodowy zespół alkoholowy (FAS – ang. Fetal Alcohol Syndrome) jest poważnym stanem chorobowym, dotykającym dzieci narażone na ekspozycję na alkohol w okresie prenatalnym. 

Alkohol znajduje się na liście produktów zakazanych w diecie przyszłych mam, gdyż jest on niezwykle toksyczny. Spożywany w ciąży przedostaje się do organizmu płodu (za pośrednictwem łożyska) i zaburza jego prawidłowy rozwój, powodując uszkodzenie układu nerwowego i zahamowanie wzrostu dziecka. Co istotne, zespół FAS jest nieuleczalny i nie występuje u potomstwa kobiet, które podczas ciąży stosowały abstynencję alkoholową.

Zespół FAS – objawy

Syndrom FAS charakteryzuje się uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego i występowaniem różnego rodzaju wad fizycznych i psychicznych. Do najbardziej charakterystycznych objawów FAS można zaliczyć:

  • niską wagę urodzeniową i jej powolny wzrost w okresie niemowlęcym, 
  • niewielką i wąską główkę dziecka,
  • zmiany w fizjonomii twarzy dziecka (zadarty i krótki nos, wąskie i blade usta, opadające powieki, szerokie rozstawione oczy, nisko osadzone uszy, krótka szyja, niewielka żuchwa i cofnięty podbródek), 
  • zaburzenia równowagi, 
  • zaburzenia koordynacji ruchowej, 
  • problemy z koncentracją uwagi, 
  • problemy z pamięcią, 
  • nadpobudliwość ruchowa
  • brak potrzeby nawiązywania kontaktów interpersonalnych, 
  • skłonność do zachowań agresywnych i przemocowych, 
  • skłonność do depresji i zaburzeń lękowo-nerwicowych,
  • zwiększone ryzyko wystąpienia wad serca i nerek. 

Jak rozpoznać FAS?

Syndrom FAS zwykle diagnozuje się już w okresie noworodkowym. Przy rozpoznawaniu ocenia się: 

  • charakterystyczne defekty występujące na twarzy dziecka, 
  • niepełnosprawność rozwojową dziecka, 
  • zaburzenia pracy układu nerwowego dziecka, 
  • spożywanie alkoholu przez matkę podczas ciąży. 

FAS u noworodka – jak wygląda syndrom FAS?

Płodowy zespół alkoholowy w znacznym stopniu wpływa na jakość życia dziecka już od okresu niemowlęcego. Jego symptomy utrudniają codzienne funkcjonowanie i opiekę nad noworodkiem, który może być bardziej wrażliwy na bodźce zewnętrzne niż zdrowe dzieci. Ponadto niemowlęta z FAS często są rozdrażnione i nadmierne aktywne, a także mają problemy z zasypianiem. Obserwuje się u nich również opóźniony rozwój mowy, a także problemy z motoryką – dzieci z FAS później niż rówieśnicy zaczynają mówić, raczkować i stawiać pierwsze kroki. 

Skutki picia alkoholu w ciąży w postaci zespołu FAS są szczególnie uciążliwe dla dziecka w okresie przedszkolnym i szkolnym. Zwykle ma ono problemy w nauce – zmaga się z trudnościami w przyswajaniu i zapamiętywaniu informacji, zrozumieniu poleceń nauczyciela oraz ma problemy z koncentracją. Dzieciom z FAS trudno jest zrozumieć pojęcia abstrakcyjne, metafory, wieloznaczności itp. Często biorą wszystko zbyt dosłownie, przez co mogą mieć problemy z nawiązywaniem kontaktów interpersonalnych. Ponadto dzieci zmagające się z tą chorobą mogą w ogóle nie odczuwać chęci ich utrzymywania. Nie ułatwia tego również fakt, że nie kontrolują swoich emocji, przejawiając przy tym skłonność do zachowań agresywnych i przemocowych. Co więcej, dzieci z FAS często mają problem z przechodzeniem z klasy do klasy oraz zakończeniem edukacji szkolnej.

Dorosłe życie z syndromem FAS również nie jest łatwe – ludziom dotkniętym tym zespołem chorobowym trudno jest osiągnąć samodzielność i niezależność życiową. Takie osoby często nie mogą odnaleźć się w społeczeństwie, a skłonność do agresji i zmienność humorów może być destrukcyjna dla ich psychiki. Często tracą kontrolę i nie panują nad swoimi zachowaniami. Może to skutkować zamknięciem w sobie, depresją, zaburzeniami nerwicowymi i lekowymi. Z uwagi na trudności z funkcjonowaniem w społeczeństwie mogą zmagać się również z problemami finansowymi i nadmiernym poczuciem samotności. Często najbliższa rodzina jest jedyną opoką ludzi zmagających się z FAS. 

Kiedy można rozpoznać FAS u niemowląt? 

Syndrom FAS u niemowląt można rozpoznać już w pierwszym miesiącu ich życia. Jednakże zdaniem wielu badaczy w Polsce wiedza na temat wad wrodzonych, będących następstwem spożywania alkoholu przez kobietę w ciąży, wciąż jest niewystarczająca. Wobec tego zespół FAS jest często diagnozowany w późniejszych etapach życia dziecka – wówczas, gdy dziecko ma problemy z rozwojem mowy, zmaga się z trudnościami w nauce czy też wykazuje nadmierną skłonność do agresji. Co więcej, w niektórych przypadkach objawy zespołu FAS mogą być błędnie przypisywane innym jednostkom chorobowym.

Leczenie FAS

Syndrom FAS jest nieuleczalny – nie ma na niego lekarstwa ani też usystematyzowanego postępowania terapeutycznego. Jego objawy pojawiają się już podczas okresu noworodkowego i towarzyszą człowiekowi przez całe życie. Jednakże odpowiednio wczesne rozpoznanie i podjęta interwencja mogą znacząco wpłynąć na poprawę jakości życia dziecka oraz zminimalizować ryzyko wystąpienia wtórnych problemów zdrowotnych. 

Co więcej, wczesne zdiagnozowanie zespołu FAS pozwala posłać dziecko do odpowiedniej placówki edukacyjnej, w którym otrzyma ono fachową pomoc pedagogów, psychologów i logopedów. Niezwykle istotne jest dostosowanie różnych sfer życia do specyficznych wymagań dziecka zmagającego się z FAS.

Jak zapobiegać FAS?

Podstawą profilaktyki FAS jest abstynencja alkoholowa przez cały okres ciąży. Jednym z często powielanych mitów na ten temat jest przekonanie, wedle którego alkohol nie jest szkodliwy ani dla przyszłej matki, ani dla rozwijającego się płodu, jeśli jest spożywany w niewielkich ilościach i na początku ciąży. 

Faktem jest, że alkohol jest niezwykle toksyczny i należy się go wystrzegać przez całą ciążę. Co więcej, mózg dziecka jest najbardziej wrażliwy na destrukcyjne właściwości alkoholu w pierwszym trymestrze ciąży. Nie bez znaczenia w tym kontekście jest również to, że alkohol bardzo szybko dociera do płodu i wywołuje spustoszenie w jego organizmie.

Źródła:

  1. Banach M., Matejek J., W trosce o zdrowie dziecka i Twoje. Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS) – kompendium wiedzy, Kraków 2016.
  2. Klecka M. Janas Kozik M., Dziecko z FASD. Rozpoznania różnicowe i podstawy terapii, Warszawa 2009.
  3. Banach M. (Red.) Alkoholowy zespół płodu. Teoria. Diagnoza, Praktyka, Kraków 2011.

Sprawdź powiązane tematy

newsletter-main

Wszystko, czego potrzebujesz
na Twoim mailu

Newsletter Hellomama da Ci dostęp do materiałów tworzonych z myślą o Tobie i Twoim dziecku.

    newsletter-main-decorator
    newsletter-staying

    Zostań z nami jeszcze chwilę!

    Zapisz się do newslettera HelloMama

    Zyskaj dostęp do materiałów tworzonych z myślą o Tobie i Twoim dziecku.

      newsletter-staying-decorator-1
      newsletter-staying-decorator-2