Co suplementować w trakcie starania się o dziecko? Jaka suplementacja wspiera płodność?

Podsumowanie: Odpowiednie przygotowanie organizmu do ciąży to nie tylko suplementy, ale przede wszystkim styl życia i codzienne nawyki. Suplementacja przed ciążą może wspierać organizm, ale powinna być dobrze przemyślana i dopasowana do indywidualnych potrzeb. Najważniejsze jest podejście całościowe, a nie sięganie po przypadkowe preparaty. Warto też w doborze składników odżywczych uwzględniać najnowszą wiedzę z zakresu epigenetyki, a zwłaszcza ważnej dla przebiegu ciąży metylacji DNA.

Z artykułu dowiesz się:

• dlaczego przygotowanie organizmu przed ciążą ma znaczenie,
• kiedy warto rozważyć suplementację,
• jakie składniki są szczególnie ważne dla płodności,
• jakie suplementy są najczęściej zalecane,
• dlaczego temat dotyczy także partnera.

Dobrze zaplanowane przygotowanie do ciąży to nie tylko działanie „na teraz”, ale inwestycja w zdrowie swoje i przyszłego dziecka.

Organizm potrzebuje czasu, aby przygotować się do ciąży, a proces ten powinien zacząć się znacznie wcześniej niż samo poczęcie. Na jego kondycję wpływa to, jak się odżywiamy, ile śpimy, jak radzimy sobie ze stresem. Coraz częściej mówi się o tym, że świadoma suplementacja przed ciążą powinna iść w parze z uwarunkowaniami środowiskowymi miejsca, w którym mieszkamy.

„Na rynku są setki preparatów zawierających różne składniki, które są tak zglobalizowane, że czasami są niepotrzebne, a nawet niebezpieczne. Dlatego staramy się tak dobrać składniki odżywcze, by jak najlepiej odpowiadały naszej szerokości geograficznej” – mówi prof. dr hab. n. med. Rafał Stojko, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników.

Obejrzyj wywiad z prof. dr. hab. n. med. Rafałem Stojko:

Współczesny styl życia sprawia, że nie zawsze jesteśmy w stanie dostarczyć wszystkich potrzebnych składników z dietą. Dlatego suplementacja, choć nie zawsze jest konieczna, w wielu przypadkach może naprawdę pomóc w stworzeniu lepszych warunków do przebiegu ciąży.

Rozwijająca się w ostatnich latach epigenetyka kładzie duży nacisk na środowiskowe i geograficzne uwarunkowania, które wpływają na ekspresję genów. W przebiegu ciąży duże znaczenie ma prawidłowa metylacja DNA, która odpowiada za różnicowanie się komórek organizmu, a w konsekwencji za występowanie zaburzeń rozwojowych, zwłaszcza związanych układem nerwowym.

„Substancje, które powinny się znaleźć w dobrze zaprogramowanym preparacie dla Polek, powinny zawierać kwas foliowy zarówno syntetyczny, jak i ten, który uległ procesowi metylacji. Równie ważnym składnikiem, o którym często się zapomina, jest cholina, która jest ważnym wsparciem procesu metylacji w organizmie” – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Rafał Stojko, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników.

W rejonie geograficznym, gdzie leży Polska, mamy mniejszy dostęp do słońca, więc nasze organizmy mają większe  zapotrzebowanie na witaminę D3. Około połowy naszej populacji ma także zaburzenia związane z odpowiednim przyswajaniem kwasu foliowego.

Najważniejsze, aby suplementy były dodatkiem, a nie głównym elementem dbania o zdrowie i by o ich dawkach decydował lekarz po przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu z pacjentką i zleceniu odpowiednich badań. Zarówno nadmiar niektórych składników odżywczych, jak i ich niedobór może być niekorzystny dla zdrowia. Dlatego w tej kwestii obowiązują zalecenia opracowane przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendują one niezbędne składniki, których niedobory mogą mieć wpływ na przebieg ciąży, ale ostateczna decyzja o ich podaniu i dawkach powinna należeć do lekarza prowadzącego.

Dieta to podstawa. To ona każdego dnia dostarcza organizmowi energii i składników potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania. Zbilansowany jadłospis wspiera gospodarkę hormonalną, pomaga utrzymać stabilny poziom energii, wpływa na ogólną kondycję organizmu i dobrostan płodu. W praktyce oznacza to:

• regularne i jedzone w spokoju posiłki,
• różnorodność produktów na talerzu,
• obecność warzyw, owoców i pełnowartościowego białka.

Dobrze skomponowana dieta często zrobi dla organizmu więcej, niż najlepiej dobrane suplementy. Dopiero na jej tle można sensownie rozważać ich włączenie, by uzupełnić ewentualne niedobory. To ważne, bo niedobory niektórych składników podczas ciąży mogą mieć poważne konsekwencje i dla mamy, i dla dziecka. Mają wpływ na ryzyko wystąpienia porodu przedwczesnego, stanu przedrzucawkowego, wad cewy nerwowej czy wad wrodzonych.

Niektóre składniki mają szczególne znaczenie w okresie starań o dziecko. Zaleca się, by ocenić ich poziom i włączyć ewentualną suplementację przynajmniej 8-12 tygodni przed rozpoczęciem starań. Warto zwrócić uwagę na:

• witaminy z grupy B, szczególnie kwas foliowy. Do prawidłowego przebiegu procesu metylacji DNA ważne są zwłaszcza witaminy B12 i B6, które odpowiadają za prawidłowe przyswajanie witaminy B9, czyli kwasu foliowego;
• żelazo, a zwłaszcza prawidłowy poziom ferrytyny, białka odpowiedzialnego za jego przyswajanie;
• witaminę D, która w naszej szerokości geograficznej wymaga stałej, odpowiednio dobranej suplementacji;
• kwasy tłuszczowe omega-3;
• antyoksydanty.

Dobór suplementów na etap przed ciążą powinien być zawsze indywidualny, ale pewnie składniki są rekomendowane, bo większość z nas ma ich niedobory. Poniżej podajemy zalecenia dawek sugerowane przez specjalistów na czas przygotowania do ciąży, pamiętajmy jednak, że ostatecznego doboru i sposobu dawkowania dokonuje lekarz. Przed ciążą kluczowe są:

• kwas foliowy (witamina B9): zalecana dawka to 0,4 mg/dobę, a u kobiet ze zwiększonym ryzykiem wad cewy nerwowej więcej;
• cholina (witamina B4): wsparcie procesów prawidłowej metylacji DNA w organizmie, odpowiadająca za budowę błon komórkowych i występowanie wad rozwojowych; u kobiet planujących ciążę zaleca się 425 mg choliny dziennie, w czasie ciąży 450 mg, a w okresie laktacji nawet do 550 mg dziennie.
• witamina D3 (cholekalcyferol): 1500-2000 IU/dobę, zależnie od diety i ekspozycji na słońce;
• jod: zalecana dawka w suplementacji to 150-200 µg / dobę;
• kwasy DHA (omega-3): zaleca się spożycie min. 200 mg podczas ciąży, a jeśli dieta kobiety przed ciążą jest uboga w produkty zawierające te kwasy (np. ryby), zalecane dawki mogą być wyższe w miesiącach poprzedzających planowane poczęcie dziecka;
• żelazo: u kobiet z niedokrwistością lub jej ryzykiem dawkę preparatu ustali lekarz na podstawie badania jej poziomu. Zaleca się, by niedobory uzupełnić przed zajściem w ciążę, później jest to znacznie trudniejsze. Warto pamiętać, że zarówno nadmiar, jak i niedobór tej substancji może być szkodliwy, a nawet niebezpieczny dla przebiegu ciąży.

Starania o dziecko to wspólna droga, a zdrowie partnera ma równie duże znaczenie. Styl życia, dieta i poziom składników odżywczych wpływają na jakość nasienia. Dlatego coraz częściej podkreśla się, że temat suplementacji dotyczy obojga partnerów.

Nie chodzi o skomplikowane działania, ale o podstawy: regularne posiłki, ruch, sen i ewentualne uzupełnienie niedoborów.

Na rynku jest bardzo duży wybór suplementów, dlatego tak ważne jest, by ich wyboru dokonać razem z lekarzem. Dobrze jest sprawdzać skład i dawki, a także unikać łączenia wielu preparatów naraz. Bezpieczna suplementacja polega przede wszystkim na jej dopasowaniu do potrzeb organizmu, a nie na działaniu „na wszelki wypadek”.

1. Kiedy zacząć suplementację przed ciążą?

Najczęściej zaleca się jej rozpoczęcie kilka miesięcy przed planowanym poczęciem. To daje organizmowi czas na wyrównanie ewentualnych niedoborów i spokojne przygotowanie się do ciąży.

2. Czy zdrowa dieta wystarczy przy staraniach o dziecko?

W wielu przypadkach dobrze zbilansowana dieta jest podstawą i może pokryć większość potrzeb organizmu. Suplementy są dodatkiem, który warto rozważyć wtedy, gdy pojawiają się niedobory lub zwiększone zapotrzebowanie.

3. Czy mężczyzna powinien brać suplementy na płodność?

Tak, ponieważ styl życia i stan zdrowia przyszłego ojca mają realny wpływ na szanse na poczęcie. W wielu przypadkach wystarczy jednak zadbanie o podstawy, a suplementy są tylko uzupełnieniem.